Kastelen van de Maas van Charleville-Mzires tot Namen

  • Published on
    10-Mar-2016

  • View
    240

  • Download
    12

DESCRIPTION

De Maasvallei, van Sedan tot Namen, is een gebied met een opmerkelijk natuurlijk patrimonium, vooral dankzij de rivier die het rondreizend toerisme, met een enorme koopkracht, op gang heeft gebracht. Aan de oevers van de Maas werden talloze architecturale pareltjes opgetrokken, en ook mooie herenhuizen die getuigen van de toeristische opleving aan het eind van de jaren 1800 en het begin van de belle poque, toen de bourgeoisie en rijke handelaars naar hun villa's aan de Maas kwamen om de buitenlucht op te snuiven. De kastelen van de Maas zijn dan misschien niet zo bekend als die van de Loirevallei, maar kunnen uitpakken met een even rijke geschiedenis, erfgoed, wapenfeiten en kleine menselijke verhalen die meer bekendheid verdienen.

Transcript

  • chteauxde la

    MeuseKastelen van de Maas

  • 22

  • I 3

    Chteaux, fortifications, citadelles et belles demeures de la Valle mosane

    Bienvenue dans les Chteaux de la Meuse

    France Ardennes franaises

    Chteau fort de SedanDomaine Chteau du Faucon DoncheryFort des Ayvelles Villers SemeusePlace Ducale Palais Ducal - Charleville-MziresPrfecture Ancien Palais des Tournelles Charleville-MziresFortifications de MziresCircuit des Chteaux patronaux NouzonvilleChteau de Warcq Tour de lEauChteau des Fes - Montcy-Notre-Dame - Le WaridonAbbaye de Sept-Fontaines - FagnonChteau fort de Montcornet Site des 4 Fils Aymon Bogny-sur-MeuseDomaine de Linchamps - Hautes-RiviresParc Maurice Rocheteau et La Tamisire RevinMuse du Vieux Revin dit Maison Espagnole - RevinLe Mont Malgr Tout - RevinCircuit du Patrimoine - RevinChteau de Vireux-WallerandChteau fort de HiergesFort de Charlemont - Givet

    Belgique Province de Namur

    Chteau et jardins de FrerChteau de Vves - CellesCitadelle de DinantRuines de Crvecur - BouvignesChteau-Ferme de FalanRuines de Montaigle - FalanRuines de Poilvache - YvoirChteau et jardins dAnnevoieDomaine fortifi de la Citadelle de NamurChteau de Franc-WartChteau de FernelmontChteaux privs mais visibles de la route

    Welkom in de Kastelen van de Maas

    Frankrijk Franse Ardennen

    Chteau fort de SedanDomaine Chteau du Faucon - DoncheryFort des Ayvelles - Villers SemeusePlace Ducale - Palais Ducal - Charleville-MziresPrfecture - Ancien Palais des Tournelles - Charleville-MziresFortifications de MziresCircuit des Chteaux patronaux - NouzonvilleChteau de Warcq - Tour de lEauChteau des Fes - Mont cy-Notre-Dame - Le WaridonAbbaye de Sept-Fontaines - FagnonChteau fort de Montcornet Site des 4 Fils Aymon in Bogny-sur-MeuseDomaine de Linchamps - Hautes-RiviresParc Maurice Rocheteau en la Tamisire in RevinMuse du Vieux Revin of Maison Espagnole - RevinLe Mont Malgr Tout - RevinCircuit du Patrimoine - RevinChteau de Vireux-WallerandChteau fort de Hierges Fort de Charlemont - Givet

    Belgi Provincie Namen

    Kasteel en tuinen van FrerKasteel van Vves - CellesCitadel van DinantRunes Crvecur - BouvignesKasteelhoeve van FalanRunes van Montaigle FalanRunes van Poilvache - YvoirKasteel en tuinen van AnnevoieCitadel van NamenKasteel van Franc-WartKasteel van FernelmontPrivkastelen die zichtbaar zijn vanaf de weg

    p. 6

    p. 8p. 10p. 12p. 14

    p. 16p. 18p. 20p. 22p. 24p. 26 p. 28p. 30p. 32p. 34

    p. 36 p. 38p. 40p. 42p. 44

    p. 46

    p. 48p. 50p. 52p. 54p. 56p. 58p. 60p. 62p. 64p. 66p. 68p. 70

    Kastelen, vestigingen, burchten en landhuizen in de Maasvallei

  • Welkom in de

    Kastelen van de Maas

    De Maasvallei, van Sedan tot Namen, is

    een gebied met een opmerkelijk natuurlijk

    patrimonium, vooral dankzij de rivier die

    het rondreizend toerisme, met een

    enorme koopkracht, op gang heeft

    gebracht.

    Aan de oevers van de Maas werden talloze

    architecturale pareltjes opgetrokken, en

    ook mooie herenhuizen die getuigen van

    de toeristische opleving aan het eind van

    de jaren 1800 en het begin van de belle

    poque, toen de bourgeoisie en rijke

    handelaars naar hun villas aan de Maas

    kwamen om de buitenlucht op te snuiven.

    De kastelen van de Maas zijn dan

    misschien niet zo bekend als die van de

    Loirevallei, maar kunnen uitpakken met

    een even rijke geschiedenis, erfgoed,

    wapenfeiten en kleine menselijke verhalen

    die meer bekendheid verdienen.

    Kastelen, burchten, forten, het Maison du

    Patrimoine Mosan in Bouvignes, het

    Muse de lArdenne in Charleville maar

    ook de culturele rijkdom gevormd door de

    evenementen, legendes en vele andere

    activiteiten aan beide zijden van de lands-

    grens krijgen een plaats in deze brochure,

    Kastelen van de Maas. Deze brochure is

    er gekomen dankzij het Europees fonds

    Interreg IV France-Wallonie-Vlaanderen,

    maar is een verlengstuk van een ander

    mooi project dat werd gerealiseerd in het

    kader van het Europees fonds Interreg III

    Euregio door de provincies Luik en

    Limburg (voor Belgi) en de provincie

    Nederlands-Limburg (voor Nederland).

    De partners in het project wilden de diver-

    siteit belichten van de kastelen die niet

    allemaal aan de oevers van de Maas

    liggen, maar op minder dan een tiental

    kilometer van de rivier. En ook al zijn ze niet

    allemaal gebouwd in de Maaslandse stijl,

    toch maken ze deel uit van een grote

    patrimoniale familie.

    Een familie die u graag zal verwelkomen

    als u graag mooie huizen bezoekt en u al

    meteen betrekt bij de titel van het project

    De Maas en u.

    Bij elk kasteel staan fotos en praktische

    informatie (adres, contactgegevens, ope-

    ningsuren, website, diverse activiteiten).

    Als aanvulling bij de brochure Kastelen van

    de Maas werd een grensoverschrijdende

    kaart uitgetekend waarop de toeristische

    activiteiten rond de Maas staan aange-

    duid.

    44

  • Bienvenue dans les

    Chteaux de la Meuse

    De Sedan Namur, la Valle de la Meuseest un territoire au patrimoine naturel remarquable notamment grce la pr-sence du fleuve qui a permis l'essor d'untourisme itinrant, fort pouvoir d'achat.

    De nombreux joyaux architecturaux ontvu le jour tout au long des berges mosanes ainsi que de belles demeuresbourgeoises, tmoins de lessor touris-tique de la fin des annes 1800 et dudbut de la Belle Epoque o bourgeoiset riches commerants venaient prendrelair dans leurs villas mosanes.

    Si les chteaux de la Meuse sont moinsclbres que leurs homologues du Valde Loire, ils nen abritent pas moins autant dhistoire, de richesses patrimo-niales, de faits darmes ou encore de petites histoires humaines et mritentdtre mieux connus.

    Chteaux, citadelles, forteresses, Maisondu Patrimoine Mosan Bouvignes,Muse de lArdenne Charleville maisaussi la richesse culturelle composepar les vnements, les lgendes et biendautres activits de part et dautre de la frontire jalonnent cette brochure Chteaux de la Meuse dveloppeaujourdhui dans le cadre des fonds europens Interreg IV France-Wallonie-Vlaanderen mais qui fait suite un autretrs beau projet ralis dans le cadredes fonds europens Interreg III Euregiopar les provinces de Lige et du Lim-bourg flamand (pour la Belgique) et dela province du Limbourg hollandais (pourles Pays-Bas).

    Les partenaires du projet ont voulumettre en valeur la diversit des ch-teaux qui ne se situent pas tous en bordde Meuse mais dune dizaine de kilomtres maximum du fleuve et qui, si ils ne sont pas tous mosans , fontpartie dune grande famille patrimoniale.

    Famille prte vous accueillir, visiteursamoureux des belles demeures, et quivous associent dj dans le titre du pro-jet La Meuse et Vous .

    Chaque chteau est illustr de photos,dinformations pratiques (adresse, contact, heures douverture, sites web,activits diverses).

    Complmentairement la brochureChteaux de la Meuse, une carte touris-tique transfrontalire a t ralise quiprsente les activits touristiques trans-frontalires autour de la Meuse.

    I 5

  • 6Ardennes franaisesFrance

  • I 7

    Franse ArdennenFrankrijk

  • Chteau fort de

    Sedan

    Contact

    Service Accueil - OT du Pays SedannaisCour du Chteau 08200 Sedan

    Chteau : +33 [0]3 24 29 98 80 OT Pays Sedanais : +33 [0]3 24 27 73 73Fax : +33 [0]3 24 29 25 62contact@chateau-sedan.fr

    www.chateau-fort-sedan.fr SEM

    L Ch

    tea

    u et Cies

    Ouvert toute l'anne -Visites guides toute l'anne Visites thme en 3 langues -audioguidage individuelsBar - Boutique Hostellerie 3*, 53 chambres.

    Pendant les vacances scolaires (zone B / Belgique /Pays-Bas) et avril, mai et juin : ouvert tous les jours de 10h00 12h00 et de 13h30 17h00 - De septembre mars (hors vacances scolaires)Ferm le lundiDu mardi au dimanche : de 10h00 12h00 et de 13h30 17h00 Juillet et aot : ouvert tous lesjours : de 10h00 18h00 sans interruptionAccessibilit aux PMR rduiteParking Site scuris

    Construit au XVe sicle lemplacement dun pre-

    mier chteau qui remonterait la fin du XIIIe sicle,

    le chteau de Sedan, qui occupe une position

    stratgique majeure la frontire orientale de la

    France, fut sans cesse agrandi, renforc, moder-

    nis par la puissante famille des comtes de La

    Marck, ducs de Bouillon et princes souverains de

    Sedan, dont plusieurs membres occuprent

    dautres positions de premier plan, entre autres

    comme prince-vque de Lige. Presque tous

    les ouvrages construits par les La Marck subsis-

    tent de nos jours et constituent un tmoignage

    magistral de lvolution de larchitecture militaire

    entre le XVe sicle et le Second Empire.

    La forteresse de Sedan ou chteau-haut, proba-

    blement le plus vaste chteau fodal dEurope

    avec ses 35.000 m2, est un difice particulire-

    ment complexe. Entre 1440 et 1487, Jean et

    Robert Ier de La Marck, fils et petit-fils dEvrard,

    adjoignirent la forteresse une immense basse-

    cour triangulaire flanque louest dun grand

    boulevard et, au nord et lest, de tours dartillerie

    en forme de fer cheval. Entre autres amnage-

    ments, un corps de logis ft difi et la tour sud

    primitive fut englobe dans une grosse tour de

    18 m de diamtre. Dautres dispositifs dfensifs

    furent apports aux alentours de 1500 par Robert II

    avant que Robert IV et Henri-Robert de La Marck

    ne fassent greffer quatre bastions la forteresse

    entre 1553 et 1572.

    Le chteau-bas, plus rcent, fut construit par le

    prince Henri de La Tour dAuvergne, successeur

    des La Marck dont il trouva probablement les

    appartements du chteau-haut trop inconfor-

    tables. Au dbut du XVIIe sicle, il fit donc difier

    une rsidence au got de lpoque sur le site de

    la basse-cour du chteau-haut. Ce Pavillon de

    Monseigneur , rig en 1613-1614 en forme de T,

    prsente des faades de styles diffrents. Aprs

    le rattachement de la principaut la France

    en 1651, cette rsidence fut transforme en htel

    du gouvernement puis en caserne aprs la

    Rvolution.

    De 1917 1918, le chteau fit ensuite

    fonction de camp et prison : la ci-

    tadelle va servir de camp pour des

    milliers de civils rsistants fran-

    ais et belges condamns aux

    travaux forcs par les autorits

    allemandes. Beaucoup y sont

    morts.

    Le chteau abrite aujourdhui une

    hostellerie 3* et est le lieu dune des

    plus belles Ftes Mdivales (mai)

    de France. Il offre aux visiteurs un

    circuit de visite Historium reconsti-

    tuant la vie quotidienne du chteau au

    XVe sicle et le mariage dElisabeth dAutriche.

    Chteau fortde Sedan

    8

  • Namur

    Charleville-Mzires

    Sedan

    Dit kasteel, gebouwd in de 15e eeuw op deplek waar eerder een kasteel stond uit delate 13e eeuw, vervult een belangrijke stra-tegische rol aan de oostelijke grens vanFrankrijk en wordt voortdurend uitgebreid,versterkt en gemoderniseerd door demachtige familie van de graven van derMark, de hertogen van Bouillon en de soe-vereine prinsen van Sedan. Vele leden uitdeze familie bekleden andere vooraan-staande functies, onder meer als prins-bis-schop van Luik. Zowat alle bouwwerkenopgetrokken door de familie van der Markstaan vandaag nog overeind en zijn eenprachtig voorbeeld van de evolutie van demilitaire architectuur tussen de 15e eeuwen het Second Empire.Met zijn 35.000m2 is het fort of bovenkasteelvan Sedan wellicht het grootste feodalekasteel in Europa en een heel complexbouwwerk. Tussen 1440 et 1487 breiden Janen Robrecht I van der Mark, de zoon enkleinzoon van Everhard, het fort uit met eenuitgestrekt driehoekig neerhof in het westen geflankeerd door een brede laanen in het noorden en oosten door artillerietorens in de vorm van een hoefijzer.Nog werkzaamheden, de bouw van eenwoongedeelte en de primitieve zuidtorenwordt omgeven door een enorme torenmet een diameter van 18 meter. Omstreeks1500 brengt Robrecht II nog andere verde-digingsstructuren aan en tussen 1553 en1572 laten Robrecht IV en Hendrik-Robrecht van der Mark vier bastions bijbouwen aan het fort.

    Het recentere benedenkasteel wordt gebouwd door prins Hendrik de La TourdAuvergne, de opvolger van de familie vander Mark, wellicht omdat hij de woonver-trekken in het bovenkasteel niet comforta-bel genoeg vindt. En dus laat hij begin 17e eeuw op het neerhof van het boven-kasteel een residentie bouwen in de stijlvan die tijd. Elke gevel van dit "Pavillon deMonseigneur", gebouwd in 1613-1614 in devorm van een T, heeft een andere stijl. Alshet prinsdom in 1651 onder Frans bewindvalt, wordt deze woning omgevormd toteen regeringshuis en na de Revolutie toteen kazerne. Van 1917 tot 1918 doet het kasteel dienst alskamp en gevangenis: de burcht is eenkamp voor duizenden Franse en Belgischeverzetsstrijders die door de Duitse over-heid veroordeeld worden tot dwangarbeid.Velen zijn hier gestorven.

    In het kasteel is nu een 3* landelijk hotelgevestigd en wordt een van de mooistemiddeleeuwse festivals van Frankrijk geor-ganiseerd (in mei). Bezoekers kunnen eenHistorium-route volgen en zo het dagelijksleven meemaken in het kasteel in de 15eeeuw en het huwelijk van Elisabeth vanOostenrijk.

    France Ardennes franaisesFrankrijk Franse Ardennen

    Sedan

    SEML Chteau et Cies

    I 9

    Het hele jaar open Het hele jaar rondleidingen - themabezoeken in 3 talen - individuele audiogidsen - caf -winkel - 3* hotel, 53 kamers.

    Tijdens de schoolvakanties (zone B / Belgi / Nederland) en in april, mei en juni: elke dag open van 10.00 tot 12.00 uur en van 13.30 tot 17.00 uur. Van september tot maart (uitgezonderd schoolvakanties)Maandag geslotenVan dinsdag tot zondag: van 10.00 tot 12.00 uur en van 13.30 tot 17.00 uur Juli en augustus: elke dag doorlopend open van 10.00 tot 18.00 uurBeperkt toegankelijk voor mindervalidenParkingBeveiligde site.

  • Domaine Chteaudu

    Domaine Chteau du

    Faucon

    Contact

    Stella Dmytryk Route de Vrigne08350 Donchery

    +33 [0]3 24 41 87 83 contact@domaine-chateaufaucon.com

    www.domaine-chateaufaucon.com

    Faucon

    Donchery, le Domaine Chteau du Faucon

    est dabord un lieu dhistoire ardennaise. Les

    btiments les plus anciens ont 400 ans, les

    sicles et ses diffrents propritaires nont

    cess den remodeler larchitecture et le

    parc de 28 hectares. En 1827, achat du ch-

    teau du Faucon par Nicolas Gendarme,

    grand matre de forges ardennais. Accumu-

    lant une immense fortune Gendarme pou-

    vait traverser le dpartement des Ardennes

    d'Est en Ouest sans passer sur le terrain

    d'autrui en partant de son fief de Vrigne-

    aux-Bois. Ce pionnier de la mtallurgie

    ardennaise tait le dernier grand matre de

    forges de l'ancienne sidrurgie ardennaise.

    Il laissa un patrimoine estim entre 10 et

    12 millions de francs qui lui valait le surnom

    de marquis de Carabas des Ardennes .

    Son gendre, J.L Evain et ses descendants

    ont t les derniers propritaires du Faucon

    jusquau dbut des annes 2000. l'poque,

    l'eau tait la principale force motrice utili-

    sable. Un des grands principes de Jean-

    Nicolas tait d'empcher ses concurrents

    de s'installer sur les ruisseaux ardennais en

    les rachetant. Ses productions : avant 1815,

    fabrication d'armes, de boulets canons,

    munitions. Aprs 1815 : production de fers

    repasser, taques, poteries et croix funraires.

    1836 -1837, achat des btiments de la manu-

    facture d'armes de Charleville, de Mohon,

    de Nouzon, La Cachette et du Moulin

    Leblanc.

    Ce lieu dexception quistend sur un parc de 28 hectares - un htel de 13 chambres raffines, 5 chambres dhtes au chteau, tennis, jardin dhiver,hammam, salles de rceptionet de sminaire - restaurantla Cotterie - Les curies dudomaine accueillent cavalierset chevauxOuvert toute l'anne Parking Site scuris

    10

  • I 11

    Namur

    Charleville-Mzires

    Sedan

    Het Domaine Chteau du Faucon inDonchery speelt een belangrijke rol in deArdense geschiedenis. De oudste gebou-wen zijn 400 jaar oud en de architectuur enhet park van 28 hectare zijn in de loop vande eeuwen en de eigenaars continu veranderd. In 1827 wordt het kasteel LeFaucon gekocht door Nicolas Gendarme,de eigenaar van de Ardense hoogovens.Hij vergaart zon enorm fortuin dat hij hetdepartement van de Ardennen van oostnaar west kan doorkruisen zonder over an-dermans land te stappen vertrekkend vanzijn leengoed in Vrigne-aux-Bois. Deze pionier van de Ardense metaalindustrie isde laatste eigenaar van de hoogovens vande voormalige Ardense staalindustrie.

    Hij laat een erfenis na die geschat wordtop 10 tot 12 miljoen frank en hem de bij-naam marquis de Carabas des Ardennesoplevert. Zijn schoonzoon J.L. Evain en zijnnakomelingen zijn de laatste eigenaars vanLe Faucon tot het begin van de jaren 2000.In die tijd is water de belangrijkste bruik-bare drijfkracht. Een van de grote principesvan Jean-Nicolas is om zijn concurrentente verhinderen om zich langs de Ardensestromen te vestigen door die op te kopen.Zijn producten: voor 1815, wapens, kanons-kogels en munitie. Na 1815: strijkijzers,haardplaten, aardewerk en grafkruisen.1836-1837, aankoop van de gebouwen vande wapenfabriek van Charleville, Mohon,Nouzon, La Cachette en Le Moulin Leblanc.

    France Ardennes franaisesFrankrijk Franse Ardennen

    Donchery

    www.bruno-gouhoury.com

    DONCHERY

    Dit opmerkelijke kasteel ligt in een park van 28 hectare een hotel met 13 stijlvolle kamers, 5 chambres dhtes in het kasteel,tennisveld, wintertuin, hamam, receptie- en seminariezalen restaurant La Cotterie ruiters en paarden zijn welkom in de stallen van het domeinHet hele jaar open ParkingBeveiligde site

  • Fort des

    Ayvelles

    Contact

    M. Laurent ou Melle HussonRue Louise Michel (D 34)08000 Villers Semeuse

    +33 [0]3 24 33 48 97 domaine.ayvelles@orange.frouayvelles.afba@orange.fr

    domaine.ayvelles.free.fr

    Superbe site qui aujourdhui se visite avec dexcellents guides et propose au public tout un rseaude sentiers, despaces de jeux et pique-nique. Circuit de visite guide de prs de2 heures dont 1 heure en intrieur(poudrires) - 6 ha visitables dontde nombreuses galeries souter-raines. Les horaires de dpart desvisites sont variables. Un message d'accueil, l'ouverturede ce site, vous renseigne sur lesprochaines visites. Juillet et aot : ouvert tous les joursde 10h00 18h00 sans interruption.Accessibilit aux PMR : non sentiers gravillonnsParking : 100 places Espaces ouverts au public (fort) scuriss - espaces ferms (batterie) non scurissDivers : terrasse sur la placed'armes Sud - Buvette - Petite restauration dans un estaminet ambiance 1900 Boutique souvenirs.

    Construit entre 1877 et 1879, selon la conception

    du Gnral Sr de Rivires qui a conu ce type

    de fort et sous la direction du capitaine du gnie

    Boulenger, le fort des Ayvelles remplaa la cita-

    delle de Mzires qui avait dmontr son ineffi-

    cacit lors de la guerre de 1870. Afin qu'il puisse

    remplir efficacement son rle de fort darrt, le

    fort fut dot dune casemate Mougin entre

    1879 et 1882 puis, entre 1888 et 1890, dun maga-

    sin-caverne capable de rsister aux obus-tor-

    pilles brisants.

    Le casernement pouvait accueillir une garnison

    de 880 hommes. En 1883, larmement du fort tait

    compos, pour les tirs extrieurs, de 20 pices

    sur parapet, de 8 mortiers et dun canon de 155

    plac lintrieur dune casemate Mougin, du

    nom de son inventeur Louis Mougin, chef du ser-

    vice des cuirassements.

    Suite aux rapides progrs de lartillerie et la

    dcouverte de nouveaux explosifs, louvrage ne

    put bientt plus assumer son rle et fut ds 1899

    fut class en seconde catgorie, impliquant un

    entretien minimum, le maintien dun armement et

    loccupation par une garnison restreinte.

    Abandonn sans combat le 25 aot 1914, le fort

    fut occup jusquen 1918 par les Allemands qui le

    dtruisirent partiellement leur dpart. Il ne joua

    aucun rle militaire durant la seconde guerre

    mondiale, mais fut bombard le 14 mai 1940.

    Le centre du fort est occup par un massif cen-

    tral carr de 250 m de ct, entour par un foss

    de 10 m de large et de 8 m de haut bord par

    une solide contrescarpe de 7 mtres de haut

    (mur de maonnerie plein, maonnerie sur arcs

    vids, simple talutage). Lescarpe est compose

    dun mur dtach de 4 m de haut et de 80 cm

    dpaisseur dissimulant un chemin de ronde.

    Enfin, signalons une nigme : la prsence de

    deux chauguettes (au nombre de quatre lori-

    gine) dont la technique de construction sappa-

    rente celle des chauguettes de la Renais-

    sance Ces dispositifs coteux et assez fragiles

    auraient-ils t placs dans un but dcoratif ?

    Mystre !

    Depuis 1999, une association dinsertion a pris le

    relais de lassociation de sauvegarde du fort pour

    poursuivre sa restauration et ses visites.

    Fort des Ayvelles

    12

  • Namur

    Charleville-Mzires

    Sedan

    Het Fort des Ayvelles wordt gebouwd tus-sen 1877 en 1879 op basis van de plannenvan generaal Sr de Rivires die dit typevan fort ontworpen heeft en onder leidingvan geniekapitein Boulenger. Het fort komtin de plaats van de burcht van Mziresdie ongeschikt is gebleken tijdens de oorlog van 1870. Om zijn functie als versper-ringsfort efficint te kunnen vervullen, wordthet fort tussen 1879 en 1882 uitgebreid meteen Mougin-bunker en tussen 1888 en1890 met een kelderopslagplaats die kanweerstaan aan brisantgranaten. In het kazernement is plaats voor een garnizoen van 880 mannen. In 1883 bestaatde bewapening van het fort, voor de afwe-ring, uit 20 kanonnen op de borstwering, 8 mortieren en een kanon van 155 mm binnenin een Mougin-bunker, genoemdnaar zijn uitvinder Louis Mougin, hoofd vande dienst bepantsering.Door de snelle evolutie van de artillerie ende ontdekking van nieuwe explosieven verliest het bouwwerk al snel zijn functie enwordt het vanaf 1899 ingedeeld in detweede categorie. Dit betekent minimaalonderhoud, behoud van een bewapeningen bezetting door een beperkt garnizoen. Op 25 augustus 1914 wordt het fort zonder

    slag of stoot opgegeven en tot 1918 bezetdoor de Duitsers die het gedeeltelijk ver-nietigen bij hun vertrek. Tijdens de TweedeWereldoorlog speelt het geen militaire rol,maar op 14 mei 1940 wordt het wel gebom-bardeerd. Het midden van het fort wordt ingenomendoor een centrale vierkante structuur van250m op 250m, omgeven door een grachtvan 10m breed en 8m diep en omringddoor een solide buitengrachtsboord van 7m hoog (volle gemetselde muur, metsel-werk op holle bogen, enkele aanberming).De binnengrachtsboord bestaat uit eenlosse muur van 4m hoog en 80cm dikwaar een weergang achter verborgen is.En dan, een raadsel: de aanwezigheid vantwee uitkijktorens (oorspronkelijk waren ervier) waarvan de bouwtechniek lijkt op dievan de uitkijktorens in de renaissance Zouden deze dure en eerder kwetsbarebouwwerken als versiering bedoeld zijn?Vreemd!Sinds 1999 heeft een "association d'inser-tion" de "association de sauvegarde" opge-vold om de restauratie en de bezoekenvan het fort voor te zetten.

    France Ardennes franaisesFrankrijk Franse Ardennen

    Villers Semeuse

    Onthaal: (talen)Prachtige site die nu bezocht kan worden met uitstekende gidsen. Bezoekers kunnen genieten van een uitgebreid netwerk van wandelpaden, speeltuinen en picknickplaatsen. Rondleiding van ongeveer 2 uur,waarvan 1 uur binnen (kruithuizen) 6ha te bezoeken, waaronder diverse ondergrondse gangen. De vertrekuren van de rondleidingen variren. Een verwelkomingsbord aan de ingang van de site vertelt u wanneer de volgende rondleidingbegint Juli en augustus: dagelijksopen: doorlopend van 10.00 tot18.00 uur.Toegankelijk voor mindervaliden:niet - grindpadenParking: 100 plaatsen ruimtes toegankelijk voor het publiek (fort) beveiligd afgeslotenruimtes (artillerie) niet beveiligdVaria: terras op het zuidelijk wapenplein - Bar Snacks in eenherberg in de sfeer van 1900Souvenirwinkel.

    I 13

    VILLERS SEMEUSE

  • 14

    Place Ducale et Palais ducal de

    Charleville

    Contact

    Centre de Charleville08000 Charleville-Mzires

    +33 [0]3 24 55 69 90 charl.mez@wanadoo.fr

    www.charleville-mezieres.org

    Visites guides par l'OT toutel'anne pour groupes Jalonnement historique Visite d'un pavillon de la place en visitant le Muse de l'Ardenne.Ouvert toute l'anne - Horairesd'ouverture du Muse de l'ArdenneVitrine du Conseil Gnral : ouverture 7j/7 de 10h-13h00 et de 14h00-19h00Accessibilit aux PMR Parkings payants 200 mSite scuris

    Au dbut du XVIIe sicle, Charles de Gonzague

    (1580-1637) duc de Nevers et de Rethel, gouver-

    neur des provinces de Champagne et de Brie au

    nom du roi Henri IV dont il est le cousin devient

    en 1608 prince dArches, hameau situ en bord

    de Meuse, en face de Mzires. Estimant que sa

    principaut manquait dclat, Gonzague dcide

    de btir une ville nouvelle, Charleville, autour

    dune place centrale.

    Rectangulaire, cette vaste place (126 x 90m)

    dnomme Place Ducale fut construite entre 1612

    et 1628, probablement par Clment II Mtezeau,

    architecte des Gonzague depuis 1610.

    Sur les cts nord, est et sud, la place ducale est

    borde de 23 pavillons en pierres et briques pr-

    sentant pour la plupart la mme ordonnance

    quatre traves et quatre niveaux, avec une galerie

    darcades au rez-de chausse, le tout couvert

    dune ample toiture dardoise tandis que quel-

    ques difices deux traves comportent trois

    tages (au lieu de deux) au dessus du rez-de-

    chausse.

    Durant toute la seconde moiti du XXe sicle, une

    profonde campagne de restauration historique

    redonna la place, ses difices et ses

    arcades laspect et les proportions quils avaient

    au XVIIe sicle, lexception de quelques toits et

    des dmes : sur les quatre dmes existant au

    XVIIe, un seul a t reconstruit lheure actuelle.

    Quant la place elle-mme, son macadam fut

    supprim et remplac par des pavs neufs l o

    ceux du XVIIe sicle avaient disparu. Le centre de

    la place fut occup ds 1626 par une fontaine ;

    plusieurs fois remanie, celle-ci fut remplace de

    1899 1999 par une statue de Charles de Gon-

    zague et un bassin qui ont fait place depuis peu

    une nouvelle fontaine, rplique de celle du XVIIe

    sicle.

    Le ct ouest de la Place Ducale devait compor-

    ter initialement le palais ducal que Charles de

    Gonzague avait commenc faire riger en 1625,

    mais dont la construction tait inacheve son

    dcs. Ce palais fut remplac en 1843 par lhtel

    de ville.

    Cette tonnante place est une rplique ou adap-

    tation du plan de la Place Royale (Place des

    Vosges) Paris, car les deux architectes taient

    frres : Louis Mtezeau tant larchitecte de la

    place parisienne. Cette place a t ddie ds

    sa conception au commerce, proximit du nou-

    veau port de Charleville. La faade de lOffice de

    Tourisme est dorigine : du dbut de la construc-

    tion du Palais ducal, inachev au moment du

    dpart dfinitif de Charles de Gonzague en 1627.

    Charles de Gonzague nest pas mort Charleville

    mais sur ses terres de Mantoue en 1637. Un des

    quatre demi-pavillons, le seul avoir t recons-

    truit lidentique du plan, tait nomm le pa-

    villon du prince car Charles de Gonzague y

    a log (Prince dArches).

    Place Ducale etPalais ducal de Charleville

  • I 15

    Namur

    Charleville-Mzires

    Sedan

    In het begin van de 17e eeuw, in 1608, wordtKarel Gonzaga (1580-1637) hertog van Nevers en Rethel, gouverneur van de pro-vincies Champagne en Brie in naam vankoning Hendrik IV van wie hij een neef is prins van Arches, een gehucht aan de oe-vers van de Maas, tegenover Mzires.Omdat hij vindt dat zijn prinsdom luistermist, beslist Gonzaga om een nieuwe stadte bouwen, Charleville, rond een centraalplein.Dit uitgestrekte rechthoekige plein (126 x 90m), de Place Ducale, wordt gebouwd tussen 1612 en 1628, wellicht doorClment II Mtezeau, de architect van Gonzaga sinds 1610.Aan de noord-, oost- en zuidzijde wordt dePlace Ducale omzoomd door 23 stenen enbakstenen villas die bijna allemaal dezelfdeopbouw hebben vier traveen en vierverdiepingen met een bogengang op debenedenverdieping, overdekt met eenhoog leien dak. Enkele gebouwen hebbentwee traveen met drie verdiepingen (inplaats van twee) boven de benedenverdie-ping. In de tweede helft van de 20e eeuw loopter een grootschalige historische restaura-tiecampagne om het plein, de gebouwenen bogengangen weer de aanblik en ver-houdingen te geven die ze hadden in de17e eeuw, met uitzondering van enkeledaken en koepels. Van de vier koepels uitde 17e eeuw is er momenteel een herop-gebouwd. Op het plein zelf wordt de maca-

    dam opgebroken en vervangen doornieuwe keien daar waar die uit de 17e eeuwverdwenen zijn. Midden op het plein staatsinds 1626 een fontein die eerst meer-maals veranderd werd en dan tussen 1899en 1999 vervangen wordt door een stand-beeld van Karel Gonzaga en een vijver diesinds kort plaats hebben gemaakt vooreen nieuwe fontein, een replica van die uitde 17e eeuw. Aan de westzijde van de Place Ducalestaat aanvankelijk het hertogelijk paleis datKarel Gonzaga begint te laten bouwen in1625, maar dat nog niet af is bij zijn overlij-den. Dit paleis wordt in 1843 vervangendoor het stadhuis.

    Dit verbluffende plein is een replica of aan-passing van het plan van de Place Royale(Vogezenplein) in Parijs, want beide archi-tecten zijn broers: Louis Mtezeau is de ar-chitect van het Parijse plein. Dit plein is vanbij het ontwerp bedoeld voor de handel,dicht bij de nieuwe haven van Charleville.De gevel van het toerismekantoor is be-waard gebleven sinds de start van debouw van het hertogelijk paleis, onafge-werkt als Karel Gonzaga voorgoed vertrektin 1627. Karel Gonzaga is niet gestorven inCharleville, maar in zijn geboortestad Mantua in 1637. Een van de vier villas, deenige die exact naar plan is gebouwd,krijgt de naam villa van de prins omdatKarel Gonzaga hier gelogeerd heeft (Prinsvan Arches).

    France Ardennes franaisesFrankrijk Franse Ardennen

    Charleville-Mzires

    Het hele jaar door rondleidingenvoor groepen door het toerisme-kantoorHistorische wandeling Bezoek aan een villa rond het pleinmet een bezoek aan het Muse de lArdenne.Het hele jaar open Openingsuren van het Muse delArdenne Vitrine van de departementsraad: 7 dagen per week open 10.00-13.00 uur/14.00-19.00 uurToegankelijk voor mindervaliden Betaalparking op 200 mBeveiligde site

  • 16

    Prfecture

    Ancien Palaisdes Tournelles

    Contact

    Quartier de Mzires08000 Charleville-Mzires

    +33 [0]3 24 55 69 90 charl.mez@wanadoo.fr

    www.charleville-mezieres.org

    Visites guides par l'OT toute l'anne pour groupes - jalonnement historique. Ouverture Salle Rouget de Lisle aux Journes du Patrimoine.Accessibilit aux PMR. Parking proximit.Site scuris.

    Construit au XIVe sicle contre les remparts nord,

    le Palais des Tournelles du nom de la grosse

    tour et de la tourelle qui le dfendaient du ct

    de la Meuse fut la rsidence macrienne des

    comtes de Rethel, gouverneurs de Mzires. Res-

    taur en 1409, ldifice fut remani entre 1566 et

    1570 pour Louis de Gonzague et son pouse Hen-

    riette de Clves, duchesse de Nevers et com-

    tesse de Rethel, qui offrirent lhospitalit au roi

    Henri III en 1583. lpoque, les faades sur cour

    ressemblaient celles de lhtel de Nevers

    Paris et celles du chteau de La Cassine.

    Gravement endommag par un incendie survenu

    en 1697, le palais fut restaur; partiellement

    reconstruit en 1732, il hbergea lcole Royale du

    Gnie partir de lanne suivante.

    La cration de cette cole revient au comte

    dArgenson qui, ministre de la Guerre, consulta en

    1748 et 1749 tous les directeurs de fortifications en

    vue dorganiser la formation des ingnieurs du

    gnie. Le projet du chevalier Nicolas de

    Chastillon, directeur de la Place de Mzires, fut

    retenu demble.

    Lcole Royale du Gnie sinstalla dans lancien

    Palais des Tournelles, mais les locaux savrrent

    trop exigus et inadapts. Ldifice fut alors enti-

    rement reconstruit entre 1780 et 1789, lexception

    du rez-de-chausse. Lcole du Gnie se maintint

    Mzires jusquen 1794, puis fut transfre

    Metz suite des querelles entre rvolutionnaires

    et aristocrates. Lancien Palais des Tournelles, qui

    avait dj hberg le Conseil gnral dans laile

    ouest ds 1790, devint le sige de la prfecture

    en 1800.

    Du palais du XVIe sicle, ne subsistent que le rez-

    de-chausse du corps central et sa vaste salle

    vote. Les deux pavillons dentre et la grille

    remontent 1863. On notera enfin, sur le pilastre

    langle de laile ouest et de la cour dhonneur, la

    mridienne du temps vrai, et courbe du temps

    moyen dessine par Gaspard Monge, comte

    de Pluse (1746-1818), mathmaticien, fondateur

    de lcole polytechnique et professeur lcole

    Royale du Gnie.

    Prfecture

    Ancien Palais des Tournelles

  • I 17

    Namur

    Charleville-Mzires

    Sedan

    Het Paleis des Tournelles genoemd naarde grote toren en het torentje die de zijdevan de Maas moeten verdedigen wordtgebouwd in de 14e eeuw tegen de noor-delijke vestingmuur en is de woning in Mzires van de graven van Rethel, degouverneurs van Mzires. Het gebouwwordt gerestaureerd 1409 en tussen 1566en 1570 verbouwd voor Lodewijk Gonzagaen zijn vrouw Henritte van Kleef, hertoginvan Nevers en gravin van Rethel, die in 1583onderdak verlenen aan koning Hendrik III.In die tijd lijken de gevels op het plein opdie van het htel de Nevers in Parijs en dievan het kasteel van La Cassine. Het paleiswordt in 1732 gedeeltelijk heropgebouwdna een verwoestende brand in 1697 envanaf het volgende jaar is hier de coleRoyale du Gnie ondergebracht.De oprichting van deze school is te dankenaan de graaf van Argenson die als ministervan Oorlogszaken in 1748 en 1749 alle direc-teurs van vestingwerken raadpleegt om deopleiding van de ingenieurs van de geniete organiseren. Het project van ridder Nicolas de Chastillon, directeur van dePlace de Mzires, wordt onmiddellijk gekozen.

    De cole Royale du Gnie wordt onderge-bracht in het voormalige Palais des Tour-nelles, maar de lokalen zijn te klein en nietaangepast. Het gebouw wordt dan maarvolledig omgebouwd tussen 1780 en 1789,met uitzondering van de benedenverdie-ping. De cole Royale du Gnie blijft in Mzires tot in 1794 en verhuist dan naarMetz, naar aanleiding van de strijd tussenrevolutionairen en aristocraten. Het voor-malige Palais des Tournelles, waar in dewestvleugel vanaf 1790 de departements-raad is ondergebracht, wordt in 1800 dezetel van de prefectuur.

    Van het paleis uit de 16e eeuw zijn alleen debenedenverdieping van het middenbloken de enorme gewelfde zaal overgebleven.De beide toegangspaviljoens en het hekdateren van 1863. Op de pilaster op dehoek van de westelijke vleugel en het voor-plein staat de mridienne du temps vrai,et courbe du temps moyen, getekenddoor Gaspard Monge, graaf van Pluse(1746-1818), wiskundige, oprichter van decole polytechnique en leraar aan decole Royale du Gnie.

    France Ardennes franaisesFrankrijk Franse Ardennen

    Charleville-Mzires

    Het hele jaar rondleidingenvoor groepen door het toerismekantoor historischewandeling De Salle Rouget de Lisle is open op erfgoeddagen Toegankelijk voor mindervaliden Parking in de buurtBeveiligde site

    Palais des Tournelles

  • 18

    Fortifications de

    Mzires

    Contact

    08000 Charleville-Mzires

    +33 [0]3 24 55 69 90charl.mez@wanadoo.fr

    www.charleville-mezieres.org

    Pas d'ouverture pour le moment - visites guides par l'OT - jalonnement historique - toute l'anne pourgroupes - pour individuel, enjuillet-aot, le jeudi aprs-midiOuverture toute l'anne - Visite pdestre autour des fortifications. Parking proximit.

    Les fortifications de Mzires ont t prcdes

    par un premier chteau, sans doute en bois,

    construit par Charlemagne vers 812, et rdifi en

    pierre aprs son incendie en 897. Lpaisseur des

    murs de cette seconde forteresse idalement

    situe sur un peron rocheux entre deux bras de

    la Meuse la fit baptiser Maceriae (murailles) en

    latin, qui donna Mzires en franais.

    La construction de la premire enceinte urbaine

    fut sans doute ordonne en 1233 par Hugues III,

    comte de Rethel. Elle formait un quadrilatre pro-

    tg au nord et au sud par la Meuse et lest et

    louest par des fosss remplis deau. Les rem-

    parts taient pourvus dune dizaine de tours

    circulaires, dont la tour darches, qui subsista

    jusquau dbut du XXe sicle.

    Mzires subit un sige en 1521 lors de la guerre

    entre le prince de Sedan Robert II de la Marck et

    lempereur Charles Quint. lpoque, les fortifica-

    tions de Mzires taient dj dpasses et la

    ville ne sen sortit que grce une ruse. Place

    forte essentielle pour la protection des frontires

    de lest et cl du royaume de France selon le

    roi Henri III, Mzires vit alors son enceinte

    modernise et renforce.

    En 1589, Mzires fut partiellement rase par le

    marchal de Saint-Paul, alors lieutenant-gnral

    au gouvernement de Champagne, pour y cons-

    truire une citadelle. Par la suite, entre 1675 et 1698,

    Vauban dmolit trois autres faubourgs afin de

    btir plusieurs ouvrages dfensifs supplmen-

    taires. Bombarde en 1815 puis en 1870, la ville de

    Mzires obtint le dclassement de la place forte

    en 1884 et commena dmanteler les fortifica-

    tions.

    Malgr les destructions dues au dclassement et

    aux deux dernires guerres mondiales, dimpor-

    tantes parties des fortifications subsistent aujour-

    dhui, notamment la tour de lcole et la Tour de la

    Bobresse, toutes deux du XIIIe sicle, la porte de

    Bourgogne et son pont fortifi du XVe sicle, ainsi

    que deux normes tours canons de lpoque de

    Franois Ier, la Tour Milard et la Tour du Roy.

    La statue du Chevalier Bayard, chevalier sans

    peur et sans reproches qui est linitiative de la

    ruse qui a sauv Mzires, trne non loin des

    remparts nord-ouest et de la Tour Milard. Un gros

    projet de rhabilitation, damnagement de

    circuits des remparts et des Tours du Roy et de

    Bourgogne vient dtre engag par la ville et

    lagglomration Cur dArdenne. noter quil

    reste aussi un bel lment de fortification avec la

    Porte Neuve, porte sur lest de Mzires, accole

    la Tour Cauchiette, tours aujourdhui transfor-

    mes en bibliothque municipale. y remarquer

    les gravures en relief reprsentant des fusils

    rvolutionnaires autour de la porte et les pan-

    neaux du jalonnement historique (qui maillent

    toute la ville) sur Gaspard Monge, grand math-

    maticien qui a log dans cette tour tandis quil

    enseignait lEcole Royale de Gnie en face

    (aujourdhui Prfecture des Ardennes).

    FortificationsdeMzires

  • I 19

    Namur

    Charleville-Mzires

    Sedan

    Waar nu de fortifications de Mziresstaan, stond eerst een kasteel, wellicht vanhout, dat omstreeks 812 werd gebouwddoor Karel de Grote en na een brand 897opnieuw werd opgetrokken in steen.Omdat de muren van deze tweede vesting ideaal gelegen op een rotsige uitlopertussen twee armen van de Maas zo dikzijn, krijgt het de Latijnse naam Maceriae(muren), of Mzires in het Frans.De eerste omwalling wordt wellicht ge-bouwd in opdracht van Hugo III, graaf vanRethel, in 1233. Deze vormt een vierhoek diein het noorden en zuiden beschermdwordt door de Maas en in het westen enoosten door met water gevulde grachten.De wallen zijn voorzien van een tientalronde torens, waaronder de boogtoren dieovereind blijft tot het begin van de 20e

    eeuw.Mzires wordt in 1521 belegerd tijdens deoorlog tussen de prins van Sedan Robrecht II van der Mark en keizer Karel V.De vestingwerken van Mzires zijn al inge-nomen en de stad weet alleen te ontsnap-pen dankzij een list. Mzires, eenessentile vesting voor de beschermingvan de oostelijke grenzen en de sleutel tothet Franse koninkrijk volgens koningHendrik III, krijgt dan ook een nieuwe enversterkte omwalling.In 1589 wordt Mzires gedeeltelijk met degrond gelijk gemaakt door de maarschalkvan Saint-Paul, toen luitenant-generaal inde regering van Champagne, om een citadel te bouwen. Daarna, tussen 1675 en1698, breekt Vauban nog drie stadsdelen afom bijkomende verdedigingsstructuren te

    bouwen. Na het bombardement van M-zires in 1815 en later in 1870 wordt de stadin 1884 gedeclasseerd als vestingstad enworden de vestingwerken afgebroken.Ondanks de vernielingen als gevolg van dedeclassering en beide wereldoorlogenstaan grote delen van de vestingwerkenvandaag nog overeind, met name de tourde lcole en de Tour de la Bobresse, diebeide dateren uit de 13e eeuw, de porte deBourgogne en de versterkte brug uit de 15e

    eeuw en twee enorme kanontorens uit detijd van Frans I, de Tour Milard en de Tourdu Roy.Het standbeeld van Chevalier Bayard, eenridder zonder vrees of blaam die aan debasis ligt van de list die Mzires geredheeft, staat niet ver van de noordwestelijkewallen en de Tour Milard. De stad en de ag-glomeratie Cur dArdenne hebben on-langs een grootschalig renovatieprojectopgestart om de wegen van de wallen ende Tour du Roy en de Tour de Bourgogneopnieuw op te bouwen. De Porte Neuve, deoostelijke poort van Mzires, is ook eenmooi overblijfsel van de vesting, met daar-naast de Tour Cauchiette. In beide torensis vandaag de gemeentelijke bibliotheekondergebracht. Hier zijn nog relifgravureste zien van de revolutionaire schutters rondde poort en de borden van de historischewandeling (die de hele stad doorkruist)over Gaspard Monge, de bekende wiskun-dige die in deze toren woonde terwijl hij lesgaf aan de tegenoverliggende Ecole Royale de Gnie (nu de Prfecture des Ardennes).

    France Ardennes franaisesFrankrijk Franse Ardennen

    Charleville-Mzires

    Voorlopig niet open rondleidingen door het toerismekantoor historischewandeling het hele jaar voorgroepen voor individuen, in juli en augustus op donderdagnamiddagHet hele jaar open Bezoek te voet rond de vestingwerken Parking in de buurt

    Gaspard Monge

  • 20

    Circuit des "Chteauxpatronaux"

    NOUZONVILLE

    Contact

    Office de Tourisme de Charleville-MziresDans Nouzonville 7 km au nord de Charleville - rive droite et rive gauche de la Meuse08700 Nouzonville

    www.charleville-mezieres.org

    156 proprits comprenant un habitat patronal

    ont t recenses dans les Ardennes. Nouzonville

    en compte une douzaine elle seule. Lhabitat

    patronal recouvre une grande diversit, de lha-

    bitat modeste (meuniers) au chteau des patrons

    dindustrie.

    Les vastes demeures riges essentiellement

    dans les annes 1870-1880 montrent des styles

    clectiques et ostentatoires caractristiques de

    larchitecture bourgeoise de lpoque qui devait

    tmoigner de la russite sociale. Les lments les

    plus vidents sont bien sr la faade principale

    pour lextrieur et le confort moderne de lpoque

    pour lintrieur qui, parfois raffin, compte plu-

    sieurs salons et dix ou vingt chambres. Ces

    grosses btisses, qui ne sont pas de vrais ch-

    teaux, furent souvent appels chteau par les

    ouvriers qui travaillaient dans lusine du chte-

    lain . lheure actuelle, la plupart de ces de-

    meures ont non seulement perdu les terres

    adjacentes voire leur parc, mais elles ont aussi

    souvent chang daffectation.

    Elles sont devenues maison de retraite, tablis-

    sement scolaire, bureaux municipaux,...

    Quelques remarquables exemples de chteau

    patronaux ?

    Le chteau de Montvilliers Bazeilles fut construit

    en 1770 ; sa faade comporte un lgant avant-

    corps hmicirculaire la dernire mode. Vendu

    en 1836, il fut transform en orphelinat en 1942,

    puis rachet par le Conseil Gnral et enfin par

    un club sportif.

    Le chteau Henrot, grosse maison rige dans la

    deuxime moiti du XIXe sicle par la famille

    Henrot, propritaire de la fonderie Henrot et Guy

    Nouzonville.

    Le chteau Crpel, difi pour la famille du

    mme nom, prsente mme une chauguette

    langle de sa faade ; il hberge aujourdhui une

    cole prive.

    Le chteau de La Cachette, bti par Hennecart-

    Soret, patron des Forges et Ateliers de Construc-

    tion Veuve Soret & Cie.

    Circuit des Chteaux

    patronaux Nouzonville

  • I 21

    Namur

    Charleville-Mzires

    Sedan

    In de Ardennen liggen 156 eigendommenmet een werkgeverswoning. Nouzonville alleen heeft er al een twaalftal. Een werk-geverswoning is heel divers, van een bescheiden huis (molenaar) tot het kasteelvan de industrile werkgevers. De ruime woningen die voornamelijk gebouwd worden in de jaren 1870-1880 vertonen de eclectische stijlen en pronk-zuchtige kenmerken van de bourgeois architectuur uit die tijd, een vertoon vanmaatschappelijk succes. De duidelijkste uiterlijke elementen zijn uiteraard de voor-gevel en binnen het moderne comfort voordie tijd, met een stijlvol interieur en somsmeerdere woonkamers en tien of twintigkamers. Deze enorme bouwwerken zijngeen echte kastelen, maar worden vaakkasteel genoemd door de arbeiders diein de fabriek van de kasteelheer werken.Nu hebben de meeste van deze woningenniet alleen de omliggende gronden of parken moeten prijsgeven, maar vaak ookeen andere bestemming gekregen. Hetzijn nu rusthuizen, scholen, gemeentelijkekantoren

    Enkele opmerkelijke voorbeelden van"werkgeverskastelen"?

    Het chteau de Montvilliers in Bazeilleswordt gebouwd in 1770: de gevel heeft eenelegante halfronde uitbouw, de mode indie tijd. Het kasteel wordt in 1836 verkochten in 1942 omgebouwd tot een weeshuis.Later wordt het gekocht door de departe-mentsraad en tot slot ingenomen door eensportclub.Het chteau Henrot, een grote woning ge-bouwd in de tweede helft van de 19e eeuwdoor de familie Henrot, eigenaar van desmelterij Henrot et Guy in Nouzonville.Het chteau Crpel, gebouwd voor de gelijknamige familie, heeft zelfs een uitkijktoren op de hoek van de gevel, nu ishier een privschool gevestigd.Het chteau de La Cachette, gebouwddoor Hennecart-Soret, baas van de Forges et Ateliers de Construction VeuveSoret & Cie.

    France Ardennes franaisesFrankrijk Franse Ardennen

    Nouzonville

    TOUR VAN DE WERKGEVERSKASTELEN Contact: toerismekantoor van Charleville-MziresIn Nouzonville, 7km ten noorden vanCharleville rechter- en linkeroever van de Maas

    NOUZONVILLE

  • 22

    Fortifications de Warcq

    Tour de lEau

    Contact

    Association du Muse du Vieux Warcq 44, rue des Ferronniers08000 Warcq

    www.charleville-mezieres.org

    Le Syndicat dInitiative de Warcqet les Amis du Vieux Warcq qui animent et font visiter le Muse Marceau Gilles. (belle collection doutils de ferronnier) et la Tour de lEau(reconstitution datelier de serrurerie). Ouverture sur rendez-vous. Tour de l'Eau - Muse du VieuxWarcq - Reconstitution atelier serrurie - visites guides par lAssociation du Muse du Vieux Warcq.Ouvert de mai septembre les mercredis de 14h 17h.Parking proximit.

    Au Xe sicle, le chteau de Warcq venait dtre

    construit par le comte Othon au confluent de la

    Meuse et de la Sormonne. Entoure deau, prot-

    ge en outre par de hautes tours et une solide

    enceinte, cette forteresse de bois apparemment

    inexpugnable fut nanmoins incendie, prise et

    dtruite par larchevque de Reims Adalbron en

    971. Warcq se releva vite de ses ruines, et les

    comtes de Chiny en firent une chatellenie, cest-

    -dire une seigneurie militaire et judiciaire.

    En 1379, le comt de Chiny fut absorb par le

    duch de Luxembourg mais Louis de Male,

    comte de Flandre, duc de Brabant et comte de

    Rethel, racheta la chatellenie. Warcq fit ainsi

    partie du comt de Rethel jusqu la Rvolution.

    Entretemps, la cit de Warcq souffrit de toutes

    les guerres qui troublrent la Champagne.

    Pour le reste, on ne dispose que de bribes

    dinformations sur le chteau de Warcq, dont un

    certain Gratien de Maillart (1490-1545) fut le gou-

    verneur au dbut du XVIe sicle. Au sicle sui-

    vant, en 1643, cest sous ses murs que furent

    convoques les milices qui devaient aller sauver

    le royaume Rocroi, le 19 mai. En avril 1815, les

    Prussiens occuprent Warcq, tout comme en

    dcembre 1870, do ils installrent deux batteries

    qui semrent la mort dans Mzires.

    Durant les deux guerres mondiales, Warcq fut

    occup, comme toutes les communes arden-

    naises, par les Allemands.

    Seules deux tours subsistent de lancien chteau :

    la Tour Rousseau ou Tour de lEau tour de garde

    du XIIe sicle, au bord de la Meuse qui a t

    remise en tat et abrite le muse de la serrurerie

    ainsi que, prs de lglise, la tour de la maison

    Julliard, pratiquement en ruines, qui sert actuel-

    lement de pigeonnier Cette dernire tour a

    rcemment t rachete par la municipalit, qui

    a lintention de la restaurer.

    remarquer, l'glise classe Monument Histo-

    rique en 1927 et sa tour porche massive du XIe

    sicle, de style roman, ses beaux fonds baptis-

    maux en pierre bleue. Le village est dot de pas

    moins de 7 lavoirs, tous diffrents.

    Chteau de Warcq

  • I 23

    Namur

    Charleville-Mzires

    Sedan

    In de 10e eeuw bouwt de graaf Otto hetchteau de Warcq op het punt waar deMaas en de Sormonne samenvloeien. Om-geven door water en ook beschermd doorhoge torens en een stevige omwalling lijktdit houten fort onneembaar en toch wordthet in 971 in brand gestoken, ingenomenen verwoest door de aartsbisschop vanReims, Adalberon. Warcq herrijst snel uitzijn as en de graven van Chiny bouwenhier een kastelenij, een militaire en gerech-telijke heerlijkheid. In 1379 wordt het graaf-schap Chiny opgeslokt door hethertogendom Luxemburg, maar Lodewijkvan Male, graaf van Vlaanderen, hertog vanBrabant en graaf van Rethel, koopt de kas-telenij over. Zo wordt Warcq tot de Revolutiedus deel van het graafschap Rethel. Intus-sen heeft de stad Warcq het zwaar te ver-duren door alle oorlogen die inChampagne woeden. Voor het overige beschikken we slechtsover stukjes informatie over het Chteaude Warcq, waarvan een zekere Gratien deMaillart (1490-1545) gouverneur is in hetbegin van de 16e eeuw. Een eeuw later, in1643, worden aan deze muren de legers

    samengeroepen die het koninkrijk moetengaan redden in Rocroi, op 19 mei. In april1815 nemen de Pruisen Warcq in, ze doendat nog eens in 1870 en installeren twee artillerie-eenheden die dood en vernielingzaaien in Mzires. Tijdens de twee wereld-oorlogen wordt Warcq bezet door de Duit-sers, net als alle Ardense gemeenten.Van het oude kasteel staan nog maar tweetorens overeind: de Tour Rousseau of deTour de lEau een wachttoren uit de 12e eeuw aan de oever van de Maas diehersteld werd en nu het smeedwerkmu-seum huisvest, en, vlak bij de kerk, de tourde la maison Julliard, zo goed als eenrune, die nu dienstdoet als duiventil Deze toren werd onlangs gekocht door degemeente met de bedoeling hem te res-taureren.

    Opmerkelijk, de kerk die in 1927 geklas-seerd werd als historisch monument en demassieve portaaltoren uit de 11e eeuw inromaanse stijl, met mooie doopvonten vanblauwe hardsteen. In het dorp staan nietminder dan 7 verschillende washuizen.

    France Ardennes franaisesFrankrijk Franse Ardennen

    Warcq

    Le Syndicat dInitiative de Warcq en les Amis du Vieux Warcq die het Muse Marceau Gilles leiden en openstellen voor het publiek (mooie collectie siersmidwerktuigen) en de Tour de lEau (reconstructie van slotenmakerij). Open op afspraak. Tour de l'Eau - Muse du VieuxWarcq Reconstructie slotenmakerij rondleidingen door de Association du Muse du Vieux WarcqOpen van mei tot september opwoensdag van 14.00 tot 17.00 uurParking in de buurt

    WARCQ

  • 24

    Chteau des Fes

    Montcy- Notre-DameLe Waridon

    Contact

    M. Jean-Pierre Lemant - Archologue Ancienne Maison Saint-JeanRue Emile Mabille - Le Waridon08080 Montcy-Notre-Dame

    www.mosa.ouvaton.org

    Visite de l'extrieur et accs au site par un sentier (magnifique chemin de croix 19me en fonte class).

    Le Chteau des Fes, Montcy-Notre-Dame, fut

    difi sur une hauteur naturelle dominant la

    Meuse au confluent de deux ruisseaux. Sur une

    motte rocheuse entoure dun double foss, fu-

    rent construits un solide donjon rectangulaire en

    pierre succdant vraisemblablement un di-

    fice primitif fortifi en bois ainsi que de petits

    locaux annexes sappuyant sur le mur denceinte.

    Cet ensemble remontant probablement lan 870

    fut sans doute la rsidence principale dun

    seigneur local dont on na pas retrouv la trace

    jusqu prsent.

    Compltement ravage par un incendie au dbut

    du XIe sicle, la demeure seigneuriale avait de

    belles dimensions : prs de 18 m sur environ

    10 m. Contrairement ce que certains affirment,

    le chteau naurait pas t reconstruit au XVIe

    sicle par la famille dAspremont qui possdait la

    seigneurie de Montcy-Notre-Dame depuis 1497.

    Un membre de cette famille, qui servit loyalement

    le roi de France jusquen 1530, se rangea ensuite

    aux cts de Charles Quint. Refusant de rendre

    hommage au comte de Rethel en 1532, il devint

    alors un redoutable hors-la-loi

    Avant le milieu du XXe sicle, personne ne soup-

    onnait lexistence de ce trs vieux chteau : ce

    quil en reste des fondations du donjon sous

    une motte importante ainsi quun morceau dun

    mur de la haute cour tait compltement

    recouvert par la vgtation. Une carrire du

    dbut du XXe sicle avait dtruit tout le reste des

    vestiges. Des fouilles rcentes ont permis de

    dgager les ruines de ldifice et de dcouvrir

    quelques objets, entre autres de la verrerie, une

    coupelle en bronze, des carreaux darbalte, des

    pointes de flche et des pices de monnaie des

    Xe et XIe sicles.

    Mentionnons encore lexistence dune tour qui

    jouxte lglise du village ; daucuns avancent

    quelle serait le dernier vestige du second ch-

    teau de Montcy-Notre-Dame, mais elle est plutt

    le reliquat des anciennes fortifications de lglise.

    Le nom de chteau des fes serait une dfor-mation de chteau dfait , donc dtruit.

    Duchenois, Serge.- Le "chteau des Fes"

    Montcy-Notre-Dame.- Terres ardennaises, 1993.-

    p. 34 : 72 p. : ill. - Terres Ardennaises. Hors srie

    Fes Chteaudes

    Pion et

    lphant

    de jeu d'chec

    (futur fou du jeu moderne)

  • I 25

    Namur

    Charleville-Mzires

    Sedan

    Het Chteau des fes in Montcy-Notre-Dame staat op een natuurlijk hooggelegenterrein dat uitkijkt over de Maas, aan de samenloop van twee beken. Op een rots-heuvel omgeven door een dubbele grachtworden een rechthoekige stenen slottorengebouwd wellicht ter vervanging van eenprimitief versterkt houten bouwwerk enkleine bijgebouwen die tegen de ringmuuraanleunen. Dit geheel dateert wellicht van870 en is waarschijnlijk het hoofdverblijf vaneen lokale leenheer van wie tot nu toegeen enkel spoor teruggevonden is. De woning van de leenheer, die in hetbegin van de 11e eeuw volledig in de as gelegd wordt, is heel ruim: bijna 18m op ongeveer 10m. In tegenstelling tot enkelebeweringen wordt het kasteel in de 16e

    eeuw niet heropgebouwd door de familieAspremont die sinds 1497 de heerlijkheidMontcy-Notre-Dame in handen heeft. Eenlid van deze familie, dat tot 1530 trouw indienst is van de Franse koning, schaartzich daarna aan de zijde van Karel V.Omdat hij in 1532 weigert om een leeneedte zweren aan de graaf van Rethel wordt hijvogelvrij verklaard Tot het midden van de 20e eeuw weet niemand van het bestaan van dit eeuwen-oude kasteel: wat er van overblijft de fun-deringen van de slottoren onder een hogeheuvel en een deel van de muur van hetvoorplein is volledig overwoekerd doorplanten.

    Een steengroeve uit het begin van de 20e eeuw had de resterende overblijfselenverwoest. Bij recente opgravingen werdende runes van het gebouw blootgelegd enenkele voorwerpen ontdekt, zoals glaswerk,een bronzen kelk, kruisboogpijlen, pijlpun-ten en muntstukken uit de 10e en 11e eeuw.Dan is er nog een toren langs de kerk vanhet dorp: er wordt beweerd dat dit de laatste vesting zou zijn van het tweede kasteel van Montcy-Notre-Dame, maar hetis eerder een restant van de oude vesting-werken van de kerk.

    De naam Chteau "des Fes" zou een verbastering zijn van chteau "dfait", of afgebroken.

    Duchenois, Serge.- Le "chteau des Fes" Montcy-Notre-Dame.- Terres ardennaises,1993.- p. 34: 72 p.: ill. - Terres Ardennaises.Hors srie

    France Ardennes franaisesFrankrijk Franse Ardennen

    Montcy-Notre-Dame

    Bezoek aan de buitenzijde en toegang tot de site via een pad (prachtige beschermde 19e gietijzerenkruisweg)

    MONTCY-NOTRE-DAME

  • 26

    Abbaye de

    Sept-Fontaines

    Contact

    Abbaye de Sept-Fontaines08090 Fagnon

    +33 [0]3 24 37 38 24 abbaye-7-fontaines@wanadoo.fr

    www.abbayeseptfontaines.fr

    Vestiges d'abbaye de Prmontrs, aujourdhui htellerie de charme.Accessibilit aux PMR. Parking. Site scuris.

    Fonde au XIIe sicle, labbaye de Sept-Fontaines

    fut reprise ultrieurement par les moines des

    Prmontrs. De cette poque, ne subsiste aucun

    btiment.

    Ravage la rvolution franaise lexception de

    laile centrale, labbaye fut mise en vente partir

    de 1791. On commena par disperser le mobilier,

    puis les objets sacrs dont certains se retrouvent

    dans les glises environnantes. En 1794, le pre-

    mier propritaire priv, un certain Presolles,

    acquit labbaye et fit dmolir lglise abbatiale

    difie de 1707 1720 par le frre convers Jean

    Perot dont il ne reste que le chur et son

    abside en forme de trfle ainsi que trois arcades

    sur colonnes. Le clotre fut ras avant 1810, suivi

    peu de temps aprs des deux ailes. Vers 1842

    furent construites deux tours de chaque ct de

    lancien palais abbatial transform en demeure

    de plaisance. Ce nouveau chteau fut partielle-

    ment dtruit par un incendie en 1907 ; la tourelle

    nord fut rdifie lanne suivante.

    Pendant la guerre de 1914-1918, le chteau hber-

    gea entre autres le marchal Joffre et lempereur

    Guillaume II qui y installa un casino ! Entre 1921

    et la veille de la seconde guerre mondiale, ce fut

    au tour de Charles de Gaulle dy sjourner

    souvent en compagnie de son pouse Yvonne

    dont la famille avait rachet la demeure en 1912.

    Inscrit comme monument historique depuis 1980,

    le chteau prsente actuellement un corps de

    logis rectangulaire deux tages sous toit, sti-

    rant sur sept traves dont celle du milieu est sur-

    monte dun fronton triangulaire. Ce corps de

    logis est prolong des deux cts par un pavillon

    en lgre saillie puis par une tourelle circulaire.

    Depuis le milieu des annes 1980, le chteau

    abrite un complexe htel-restaurant de charme

    de 23 chambres, tandis quun parcours golf de

    18 trous a t dessin dans le parc, entre val et

    fort.

    Sept-Fontaines Abbayede

  • I 27

    Namur

    Charleville-Mzires

    Sedan

    De abbaye de Sept-Fontaines, gesticht inde 12e eeuw, wordt later overgenomendoor de premonstratenzers. Uit die tijd isgeen enkel gebouw overgebleven.Tijdens de Franse Revolutie wordt de abdij,op de middenbeuk na, verwoest en tekoop gesteld vanaf 1791. Eerst worden allemeubels verkocht en daarna de gewijdevoorwerpen waarvan enkele terug te vinden zijn in de omliggende kerken. In1794 koopt de eerste priv-eigenaar, eenzekere Presolles, de abdij en laat de abdij-kerk gebouwd tussen 1707 en 1720 doorlekenbroeder Jean Perot afbreken. Alleenhet koor, de klaverbladvormige apsis endrie bogen op zuilen blijven over. De kloos-tergang wordt afgebroken voor 1810, nietveel later gevolgd door de twee vleugels.Omstreeks 1842 worden aan beide zijdenvan het oude abdijpaleis, nu omgebouwdtot een buitenhuis, twee torens gebouwd.Dit nieuwe kasteel wordt in 1907 deels ver-

    woest door een brand, de noordelijke torenwordt een jaar later opnieuw opgebouwd.Tijdens de oorlog van 1914-1918 logeren indit kasteel onder meer maarschalk Joffreen keizer Willem II die hier een casino laatplaatsen! Tussen 1921 en de vooravond vande Tweede Wereldoorlog is het de beurtaan Charles de Gaulle om hier te logeren,vaak samen met zijn vrouw Yvonne, wiensfamilie de woning had gekocht in 1912. Sinds 1980 is het kasteel erkend als histo-risch monument. Het rechthoekig woonge-deelte heeft twee verdiepingen onder dakverspreid over zeven traveen, waarvan demiddelste een driehoekig fronton heeft. Ditwoongedeelte is aan beide zijde uitgebreidmet lichtjes uitstekende paviljoens en eenronde toren. Sinds het midden van de jaren80 is in het kasteel een charmehotel-restaurant gevestigd met 23 kamers en inhet park, tussen dal en bos, werd een golf-terrein van 18 holes uitgetekend.

    France Ardennes franaisesFrankrijk Franse Ardennen

    Fagnon

    Overblijfselen van de premonstratenzerabdij, nu een charmehotelToegankelijk voor mindervalidenParking Beveiligde site

    FAGNON

  • 28

    Chteau de

    Montcornet

    Contact

    11 Terre Cadet08090 Montcornet

    +33 [0]3 24 54 93 48

    info@chateaudemontcornet.frwww.chateaudemontcornet.fr

    Visite libre extrieure, circuit de balade - entre du fort payante - visites guides pour groupes sur demande.Pques septembre, les samediset dimanches de 14 18 heures.Juillet-aot : tous les jours 14h 18h.Fermeture le lundi.Visite libre extrieure/circuit baladeVisites guides /groupe sur demande.Accessibilit aux PMR : non. Parking : place de lEglise.Consignes de scurit car chteau dmantel.

    Situ sur un peron rocheux appel Mont-cornu,

    qui domine la valle de la Sormonne et qui fut

    vraisemblablement occup de la prhistoire jus-

    quau XIe ou au XIIe sicle, le chteau fort de

    Montcornet fut rig au dbut de la fodalit par

    les Montcornet, premire ligne seigneuriale dont

    on ait retrouv la trace. Au XIIIe sicle, il passa

    Miles de Noyer puis la famille des Mello avant

    dtre rachet en 1446 par le chambellan du duc

    de Bourgogne, Antoine de Cro (1390-1475), qui le

    reconstruisit presque entirement en adaptant

    son systme dfensif lartillerie. Encore rema-

    nie par Antoine II de Cro, la forteresse fut

    acquise en 1613 par Charles de Gonzague duc

    de Nevers et fondateur de Charleville en faveur

    duquel la baronnie de Montcornet fut rige en

    marquisat.

    Abandonne ds le XVIIe sicle, aux mains

    dArmand de la Meilleraie puis du duc dAiguillon

    qui la dmantela vers 1760, la forteresse parvint

    en ruines aux marquis de Chabrillan dont une

    descendante la cda en 1961 labb Bernard

    Lussigny. Aid par des associations locales, ce

    dernier y entreprit des rparations conservatoires

    et des fouilles. Depuis la mort de labb en 2009,

    lassociation Les Amis du chteau de Montcor-

    net est propritaire des ruines du chteau,

    inscrites linventaire des monuments historiques

    depuis 1926.

    Les vestiges visibles de nos jours remontent la

    fin du XVe sicle et au dbut du XVIe sicle,

    poque laquelle la forteresse fut fortement

    transforme comme le confirme entre autres la

    canonnire lembrasure la franaise . Les

    ruines de ce vaste ouvrage dfensif se compo-

    sent essentiellement du chteau proprement dit,

    dune basse-cour flanque de deux tours et dun

    boulevard dartillerie. Un passage charretier,

    traversant le chteau du nord au sud, permet la

    circulation entre ces trois entits dont certains

    murs accusent une paisseur de 5 mtres !

    Le chteau est aujourdhui gr et anim par

    l'association des amis du chteau de Montcornet

    en Ardenne. Des jeux de rles et compagnies

    mdivales investissent rgulirement les lieux.

    Un projet damnagement de village dhabitats

    historiques y est actuellement ltude.

    Le Chteau de Montcornet propose dornavant

    un parcours dcouverte pour les enfants de 7

    12 ans : la visite des Pages et des petites Damoi-

    selles.

    Jules Michelet, le grand historien du

    XIXe sicle sicle, dit avoir trouv

    sa vocation en visitant le chteau

    de Montcornet qu'il qualifia de

    Colise fodal .

    MontcornetChteau fortde

  • I 29

    Namur

    Charleville-Mzires

    Sedan

    Op de Mont-cornu, een rotsige uitloper dieuitkijkt over de vallei van de Sormonne enwellicht bewoond werd sinds de prehisto-rie tot de 11e of 12e eeuw, ligt het chteaufort de Montcornet. Het kasteel wordt in hetbegin van de feodaliteit gebouwd door deMontcornet, het oudste teruggevondenseigneuriale geslacht. In de 13e eeuw komthet in handen van Miles de Noyer en latervan de familie Mello, voor het in 1446 gekocht wordt door de kamerheer van dehertog van Bourgogne, Anton van Cro(1390-1475) die het kasteel bijna volledig heropbouwt op basis van zijn defensief artilleriesysteem. Het fort wordt verder verbouwd door Anton II van Cro en dan in1613 gekocht door Karel Gonzaga, hertogvan Nevers en stichter van Charleville. Tengunste van hem wordt de baronie Mont-cornet omgevormd tot een markgraaf-schap.Vanaf de 17e eeuw staat het fort leeg enkomt dan toe aan Armand de la Meilleraieen daarna aan de hertog van Aiguillon diehet omstreeks 1760 afbreekt. Later komthet fort, dan niet meer dan een rune, inhanden van de markies van Chabrillan enwordt dan, door een nakomelinge, in 1961nagelaten aan abt Bernard Lussigny. Geholpen door lokale verenigingen begintdie aan conservatoire herstellingen en opgravingen. Sinds het overlijden van deabt in 2009 is de vereniging Les Amis duchteau de Montcornet eigenaar van derunes van het kasteel, dat sinds 1926 opgenomen is op de lijst van historischemonumenten.

    De overblijfselen die nu te zien zijn, daterenvan eind 15e eeuw en begin 16e eeuw. In die tijd wordt het fort grondig verbouwd,zoals onder meer blijkt uit de kanontorenmet Franse schietgaten. De runes van ditenorm verdedigingsbouwwerk bestaanhoofdzakelijk uit het kasteel zelf, een neer-hof geflankeerd door twee torens en eenartillerielaan. Een karrenpad dat van hetnoorden naar het zuiden van het kasteelloopt, verbindt deze drie structuren met elkaar waarvan de muren op sommigeplaatsen 5 meter dik zijn!

    Het kasteel wordt vandaag beheerd en geleid door de Association des amis duchteau de Montcornet in de Ardennen.Rollenspellen en middeleeuwse gezel-schappen nemen de locatie regelmatigover. Er wordt momenteel een project overwogen om een dorp van historischewoningen te bouwen. Het Chteau deMontcornet heeft ook een ontdekkings-parcours voor kinderen tussen 7 en 12 jaar:la visite des Pages et des petites Damoi-selles.

    Jules Michelet, de bekende historicus uitde 19e eeuw, beweert dat hij zijn roepinggevonden heeft na een bezoek aan hetChteau de Montcornet dat hij een feodaalColosseum noemde.

    France Ardennes franaisesFrankrijk Franse Ardennen

    Montcornet

    Gratis te bezoeken aan de buitenzijde, rondwandeling toegang tot het fort betalend rondleidingen voor groepen op aanvraag.Pasen tot september, elke zaterdag en zondag van 14.00tot 18.00 uur. Juli-augustus: elke dag van 14.00 tot 18.00 uur Maandag geslotenGratis te bezoeken aan de buitenzijde/rondwandelingRondleidingen/groepen opaanvraagToegankelijk voor mindervaliden: neen

    MONTCORNET

  • 30

    Le site des

    4 Fils Aymon

    Contact

    Site des 4 Fils Aymon08120 Bogny-sur-Meuse

    Visite libre.

    Les quatre Fils Aymon sont des preux (braves,

    vaillants) clbrs dans les chansons de geste

    de la littrature mdivale, notamment dans la

    chanson des Quatre Fils Aymon dont ils sont

    les principaux protagonistes, avec lenchanteur

    Maugis, le roi Charlemagne et le cheval Bayard.

    Nomms Renaud, Alard, Richard et Guichard, ils

    sont les fils du comte (ou duc) Aymon de Dor-

    donne et de son pouse Aja (ou Vorsie, la sur

    de Charlemagne), et les adversaires du roi Char-

    lemagne qui ne cesse de les poursuivre. Une par-

    tie du rcit se droule dans la fort des Ardennes.

    Si la lgende des Quatre Fils Aymon est dorigine

    franaise, elle a connu une vaste diffusion dans

    de nombreux pays, notamment en Belgique, en

    Italie et en Allemagne : on trouve le rocher Bayard

    en bord de Meuse prs de Dinant ainsi que des

    statues du cheval Bayard et des quatre fils

    Aymon Namur (en bord de Meuse), Termonde,

    Cologne, etc.

    Bogny-sur-Meuse est lun des sites des Ardennes

    franaises recelant le plus grand nombre de

    tmoignages de la lgende : quatre pics rocheux

    y symbolisent les quatre frres sur le dos de

    Bayard, et une statue du cheval accompagn de

    ses quatre cavaliers est rige sur lemplacement

    de lancien Chteau-Regnault, que Renaud, lan

    des quatre frres, aurait baptis en scriant,

    avant de fuir : Chastel tu sois honorez ! Chastiau

    Regnaut sera dsormais appel. Un vritable

    chteau a exist Chteau-Regnault. Aprs la

    destruction dun chteau fort primitif remontant

    au Xe sicle, le comte Hugues IV de Rethel fit

    reconstruire le chteau en 1227. nouveau dtruit

    au milieu du XVIe sicle, le fort est aussitt rdi-

    fi par Franois de Clves. Chteau-Regnault est

    rig en principaut en 1560. Le chteau fut fina-

    lement dmoli sur ordre de Louis XIV en 1689.

    Le site est aujourdhui amnag pour recevoir du

    public avec un trs beau jalonnement sur la

    lgende, un bel amnagement de la platelle

    autour de la statue, plusieurs tables et textes

    dorientation ; le site dispose dun accs routier

    et dun parking, de tables de pique-nique, de

    sentiers ; le sentier des crtes (variante du GR12)

    y est magnifique ; le site est le lieu, tous les pre-

    miers week-ends du mois daot du Festival de

    musique folk Aymon Folk qui attire chaque

    anne plus de 20000 spectateurs. Il ne serait pas

    inutile aussi de mentionner que la statue des

    Quatre Fils est luvre dAlbert Poncin (1877-1954),

    statuaire dorigine lyonnaise, ralise en 1950.

    Albert Poncin a t, avec le peintre Andr Faure

    et Paul-Louis Couchoud, un prcurseur du ha-ka

    franais : forme potique inspir des matres

    japonais (Au fil de leau recueil crit par les trois

    complices en 1905 au long dun voyage en

    pniche sur les canaux de France). Sans doute

    est-ce pour cette raison que ce sculpteur fut

    choisi pour raliser le monument des Quatre Fils

    Aymon par la Socit des Ecrivains Ardennais

    prside par lcrivain Jean-Paul Vaillant.

    4 Fils AymonLe site des

  • I 31

    Namur

    Charleville-Mzires

    Sedan

    De vier Heemskinderen zijn koene (dap-pere, moedige) strijders die bezongen wor-den in de heldendichten uit de middel-eeuwse literatuur, vooral in het gedicht vande vier Heemskinderen waarin zij de hoof-drol spelen, samen met tovenaar Maeldegijs,keizer Karel de Grote en het ros Beiaard.De vier kinderen, Reinout, Adelaert, Ritsaerten Writsaert, zijn de zonen van de graaf (ofhertog) Aymon de Dordonne en zijn vrouwAye (of Vorsie, de zus van Karel de Grote)en tegenstanders van keizer Karel, die henvoortdurend vervolgt. Een deel van het ver-haal speelt zich af in de Ardense bossen.De legende van de vier Heemskinderen isoorspronkelijk ontstaan in Frankrijk, maar isalgemeen bekend geworden, vooral in Belgi, Itali en Duitsland: de rocher Bayardligt aan de oever van de Maas bij Dinant ener staan standbeelden van het ros Beiaarden de vier Heemskinderen in Namen (aande oever van de Maas), Dendermonde,Keulen Bogny-sur-Meuse is een van de plaatsenin de Franse Ardennen waar de meestegetuigen van de legende zijn overgeble-ven: vier bergtoppen die de vier broers opde rug van het ros Beiaard moeten voor-stellen en een standbeeld van het paardmet de vier ruiters op de plaats van hetvoormalige Chteau-Regnault dat Reinout,de oudste van de vier broers, zijn naamzou hebben gegeven door voor zijn vluchtte roepen: Chastel tu sois honorez ! Chas-tiau Regnaut sera dsormais appel. Erstond een echt kasteel in Chteau-Regnault.Na de afbraak van een primitief kasteel uit

    de 10e eeuw laat graaf Hugo IV van Rethelhet kasteel bouwen in 1227. Ook dit wordtvernietigd in het midden van de 16e eeuwen daarna opnieuw opgebouwd doorFrans van Kleef. Chteau-Regnault wordtverheven tot prinsdom in 1560. Uiteindelijkwordt het kasteel afgebroken in opdrachtvan Lodewijk XIV in 1689.De site is nu opengesteld voor het publiekmet een heel mooie wandeling rond de legende, een mooi aangelegde heuvel rondhet standbeeld, diverse tafels en info-borden. De site is met de wagen toegan-kelijk en heeft een parking, picknicktafels,wandelpaden. Het wandelpad over debergkam (variant van de GR12) is prachtig.Op deze plaats wordt elk jaar in de eersteweekends van augustus het folkmuziekfes-tival Aymon Folk gehouden, waar elk jaarmeer dan 20.000 bezoekers naartoekomen. Ook interessant om te vermeldenis dat het standbeeld van de vier Heems-kinderen een werk is van Albert Poncin(1877-1954), een beeldhouwer uit Lyon, ge-maakt in 1950. Albert Poncin was, samenmet schilder Andr Faure en Paul-LouisCouchoud, een voorloper van de Fransehaiku: een dichtvorm genspireerd op deJapanse meesters (Au fil de leau vertelt hetverhaal van de drie handlangers tijdenseen tocht op een schuit op de Franse ka-nalen in 1905). Het is wellicht daarom datde Socit des Ecrivains Ardennais, metals voorzitter de schrijver Jean-Paul Vaillant,deze beeldhouwer koos om het monu-ment van de vier Heemskinderen temaken.

    France Ardennes franaisesFrankrijk Franse Ardennen

    Bogny-sur-Meuse

    Vrij te bezoeken

    BOGNY-SUR-MEUSE

  • 32

    Domaine de

    Linchamps

    Contact

    Vestiges du chteau

    de Linchamps

    08800 Hautes-Rivires

    Visite libre

    Si lon sait que le Domaine de Linchamps a t

    une terre franche depuis le XIIIe sicle, aucune

    source antrieure na t retrouve propos du

    chteau de Linchamps.

    Bien que lexistence du chteau fort ne soit

    tablie avec certitude qu partir du XVIe sicle,

    les caractristiques du chteau fort, ses disposi-

    tifs dfensifs et sa situation gostratgique

    90 mtres daltitude, sur un peron rocheux

    dominant un mandre de la Semoy voquent

    clairement une origine mdivale.

    Stirant du nord au sud sur 250 m, le site castral,

    large dune petite centaine de mtres, est

    protg au nord par une entaille naturelle et au

    sud par un large foss en forme de U. Daprs

    une source du XVIe sicle, le cur du chteau

    proprement dit, pice matresse dans la dfense

    de la basse Semoy, tait constitu dun donjon

    reconstruit en 1554, augment une trentaine

    dannes plus tard dune grosse tour carre.

    Il existe deux plans du chteau.

    Le premier, attribu lingnieur et marchal fran-

    ais Sbastien Pontault de Beaulieu (1612-1674),

    prsente un difice polygonal cantonn de sept

    tours et protg par une enceinte pousant

    grosso modo la forme du chteau ; comme ce

    plan ne concide pas avec les vestiges actuels, il

    sagit vraisemblablement dune copie dun relev

    antrieur 1532. Quant au second plan, apparem-

    ment d au mme Beaulieu, il est fort similaire

    la situation releve en 1995 par C. Brouet et

    D. Vallet.

    De nombreuses nigmes devraient encore tre

    rsolues par une investigation archologique

    approfondie

    Quoi quil en soit, il est certain que le chteau de

    Linchamps a t reconstruit en 1532, puis fortifi

    par le duc de Guise durant la guerre de la Ligue

    partir de 1585. Vendu Louis XIII, repris par le

    prince de Cond durant la fronde avant dtre

    remis au roi en 1660, le chteau fut dtruit sur

    ordre de Louis XIV en 1673.

    Domaine de Linchamps

    Une lgende raconte que le fantme vtu de blanc de la dernire chtelaine de Linchamps file la nuit laide dun rouet

  • I 33

    Namur

    Charleville-Mzires

    Sedan

    Wat we wel weten is dat het domein vanLinchamps sinds de 13e eeuw een vrucht-baar gebied is, maar het Chteau van Linchamps is in geen enkele latere bronterug te vinden.Hoewel het bestaan van het kasteel pasmet zekerheid bevestigd wordt vanaf de16e eeuw wijzen de kenmerken van het kasteel, de verdedigingsstructuren en degeostrategische ligging op 90 meterhoogte, op een rotsige uitloper die uitkijktover een meander van de Semois duide-lijk op een middeleeuwse oorsprong.Het kasteeldomein strekt zich van noordtot zuid uit over een lengte van 250meteren is een kleine honderd meter breed. Hetwordt in het noorden beschermd door eennatuurlijke kloof en in het zuiden door eengrote U-vormige gracht. Volgens een bronuit de 16e eeuw zou het midden van het eigenlijke kasteel, de hoeksteen in de verdediging van de lagergelegen Semois,bestaan hebben uit een in 1554 herop-gebouwde slottoren die een dertigtal jaarlater aangevuld werd met een grote vierkante toren.

    Er bestaan twee plannen van het kasteel.Het eerste, toegeschreven aan de Franseingenieur en maarschalk Sbastien Pontault de Beaulieu (1612-1674), stelt eenveelhoekig gebouw voor met op de hoe-ken zeven torens en beschermd door eenomwalling die min of meer de vorm van hetkasteel volgt. Omdat dit plan niet overeen-stemt met de huidige restanten, is dit wel-licht een kopie van een schets van na 1532.Het tweede plan, blijkbaar getekend doordiezelfde Beaulieu, is vergelijkbaar met desituatie opgetekend in 1995 door C. Brouetet D. Vallet. De vele raadsels die nog be-staan, kan alleen een grondig archeolo-gisch onderzoek ophelderen Hoe dan ook, wat zeker is, is dat het Ch-teau de Linchamps heropgebouwd werdin 1532 en daarna versterkt door de hertogvan Guise tijdens de Hugenotenoorlogvanaf 1585. Het wordt verkocht aan Lode-wijk XIII, overgenomen door de prins vanCond tijdens de opstand en terug-gegeven aan de koning in 1660. In 1673geeft Lodewijk XIV de opdracht om hetkasteel te vernietigen.

    France Ardennes franaisesFrankrijk Franse Ardennen

    Hautes-Rivires

    Vrij te bezoeken

    HAUTES-RIVIRES

    De legende vertelt dat de in wit geklede geest

    van de laatste kasteelvrouwe van Linchamps s nachts

    spint op een spinnenwiel

  • 34

    Parc MauriceRocheteau et La Tamisire

    Contact

    Avenue Jean Baptiste Clment08500 REVIN

    +33 [0]3 24 42 12 70

    www.ville-revin.net

    Avril octobre : de 10h 20h. Novembre mars : de 10h 12h et de 14h 17h30.Entre libre pour le jardin. Pques septembre,les samedis et dimanches de 14 18 heures.

    Thodore Faure construit sa premire usine La

    Tamisire en 1855, une fonderie qui fut dtruite

    en 1940. Prs de lusine, il fit btir une imposante

    demeure quil fut contraint de vendre en 1868,

    avec la proprit et les communs, cause de dif-

    ficults financires. Lacheteur, le matre des

    forges Alexis Amde Morel, modifia laspect de

    la maison, puis lagrandit en y ajoutant laile

    gauche. En 1903, Gilbert Henri Faure racheta la

    maison et le parc situ larrire. En 1925, on

    construisit laile droite, logement actuel du

    concierge du parc. Lensemble resta la proprit

    de la famille Faure jusquen 1968, date laquelle

    la S.A. des Usines et Fonderies Arthur Martin

    acquit la proprit puis la revendit la Ville de

    Revin en septembre 1972.

    Ds la construction de la maison, Thodore Faure

    acheta une vaste tendue de prairies situes

    entre la Meuse et la rue Jean Baptiste Clment.

    Au fil des annes, un parc y fut amnag par les

    diffrents propritaires qui y plantrent diverses

    essences.

    Devenue bien communal, La Tamisire changea

    daffectation et de nom. Suite au dcs du maire,

    le conseil municipal baptisa la proprit du nom

    de Maurice Rocheteau : linauguration eut lieu le

    3 juin 1973, en prsence de la famille de lancien

    maire. Le btiment accueillit alors le foyer des

    anciens puis, partir de 1975, la galerie dart et

    les archives municipales.

    Particulirement dvast par la tempte du

    14 juillet 2010, le parc, espace de loisirs, avec le

    court de tennis, les alles, les aires de jeux pour

    les enfants, et la halte fluviale, est de nouveau

    ouvert au public. Limplantation du service des

    espaces verts dans les dpendances permet

    dassurer lentretien du parc et le fleurissement

    de la ville.

    Si le ginkgo biloba, larbre aux quarante cus, na

    pas t couch par la tempte, sa ramure a

    beaucoup souffert ; il a perdu sa majest scu-

    laire. Nanmoins, en octobre, il offre encore de

    chatoyantes couleurs, avant la chute de ses

    feuilles (daprs F. Lorent, Archiviste municipal).

    Parc Maurice Rocheteau et La Tamisire

  • I 35

    Namur

    Charleville-Mzires

    Sedan

    Thodore Faure bouwt zijn eerste fabriek La Tamisire in 1855, een smelterij die verwoest wordt in 1940. Vlak bij de fabrieklaat hij een imposante woning bouwen,maar in 1868 ziet hij zich verplicht om dezewoning, de gronden en de bijgebouwen teverkopen omwille van financile moeilijk-heden. Koper Alexis Amde Morel, de eigenaar van de hoogovens, geeft de woning een andere aanblik en breidt ze uitmet een linkervleugel. In 1903 koopt GilbertHenri Faure het huis en het achterliggendepark terug. In 1925 wordt de rechtervleugelaangebouwd, waar nu de concirge vanhet park woont. Het geheel blijft in het bezitvan de familie Faure tot in 1968, in dat jaarkoopt de S.A. des Usines et Fonderies Arthur Martin de eigendom om dit dan teverkopen aan de stad Revin in september1972.Bij de bouw van de woning koopt Thodore Faure uitgestrekte weilandentussen de Maas en de rue Jean BaptisteClment. In de loop der jaren leggen de diverse eigenaars een park aan met verschillende plantensoorten.

    La Tamisire wordt eigendom van de gemeente en verandert van bestemmingen naam. Na het overlijden van de burge-meester verandert de gemeenteraad denaam van de eigendom in Maurice Roche-teau: de plechtige opening vindt plaats op3 juni 1973, in aanwezigheid van de familievan de voormalige burgemeester. In hetgebouw is dan een rusthuis onder-gebracht en vanaf 1975 een kunstgalerieen de gemeentearchieven.Na de zware schade door de storm van 14 juli 2010 worden het park, de recreatie-ruimte met het tennisplein, de lanen, despeelterreinen voor de kinderen en de rivierhalte opnieuw geopend voor het publiek. Nu de groendienst gevestigd is inde bijgebouwen kunnen het park en debloemen in de stad onderhouden worden.Hoewel de storm de ginkgo biloba, deboom van veertig ecus, niet heeft kleinge-kregen, is de boom veel van zijn takkenkwijt, net als zijn eeuwenoude verheven-heid. Toch hult hij zich in oktober nog inschitterende kleuren voor de bladeren vallen (volgens Fr. Lorent).

    France Ardennes franaisesFrankrijk Franse Ardennen

    Revin

    April tot oktober: van 10.00 tot 20.00 uur.November tot maart: van 10.00 tot 12.00 uur en van14.00 tot 17.30 uur.De tuin is vrij toegankelijk. Pasen tot september, elke zaterdag en zondag van 14.00 tot 18.00 uur.

    REVIN

    Ginkgo Biloba

  • 36

    Muse du Vieux Revin

    dit Maison Espagnole

    Contact

    Quai Edgar Quinet08500 REVIN

    +33 [0]3 24 42 13 73

    Le Mont Malgr-tout

    Route du Malgr-Tout08500 REVIN

    www.ville-revin.net

    Visite en extrieur, toute lanne.

    Maison pans de bois du XVIeme

    sicle. Quant lorigine de son appella-

    tion, il sagit sans doute du souvenir de

    loccupation espagnole que subit Revin

    dont la neutralit a t maintes fois

    viole tant par les troupes du Royaume

    de France que par celles de lEmpire ou

    bien le fait qu'elle put appartenir un

    riche marchand d'origine espagnole.

    Elle abrite aujourd'hui le muse du pa-

    trimoine local et ardennais. Exposition

    permanente sur la fonderie et l'intrieur

    revinois au dbut du XXe sicle. Exposi-

    tion temporaire de mai octobre.

    Maison EspagnoleMuse du Vieux Revin dit

    Le dnomm Meurquin y souhaitait

    construire sa maison sur les hauteurs de

    Revin. L'autorisation lui tant refuse,

    il jura d'y construire envers et contre tout

    maugrant sans arrt " Y btir malgr

    tout". La maison fut construite du jour au

    lendemain. Tous les gens honorant

    l'exploit de Meurquin, baptisrent ce lieu

    comme il convient de "Mont Malgr-

    Tout".

  • I 37

    Namur

    Charleville-Mzires

    Sedan

    Huis in houten vakwerk uit de 16e eeuw. De naam Spaans huis komt wellicht van deSpaanse bezetting in Revin, want hoewelhet dorp neutraal blijft, wordt het tallozekeren ingenomen door de troepen van hetFranse koninkrijk en die van het Rijk. Of denaam kan terug te voeren zijn naar eenrijke Spaanse handelaar die hier ooitwoonde. Nu is hier het museum van het lokale en Ardense erfgoed gevestigd, meteen permanente tentoonstelling over desmelterij en het leven in Revin aan hetbegin van de 20e eeuw. Van mei tot oktoberloopt er een tijdelijke tentoonstelling.

    Een zekere Meurquin wil een huis bouwenin de heuvels van Revin. Hij krijgt echtergeen toestemming en zweert om ondanksalles toch te bouwen en moppert voortdu-rend Y btir malgr tout. Het huis wordtvan de ene dag op de andere gebouwd.Uit eerbied voor de heldendaad van Meur-quin krijgt deze plek de toepasselijke naamMont Malgr-Tout.

    France Ardennes franaisesFrankrijk Franse Ardennen

    Revin

    Bezoek in de openlucht, het hele jaar

    REVIN

  • 38

    Circuit du

    Patrimoine

    Contact

    OT de Revin.Circuit pdestre en extrieur, toute lanne.08500 REVIN

    +33 [0]3 24 40 19 59

    www.ville-revin.net

    Circuit pdestre d'1h30 environ la dcou-verte des particularits patrimoniales de laville. Plaquette du circuit disponible auprs de l'Office de Tourisme. (monuments, anecdoteslocales, habitat, point de vue) :

    Maison espagnole : voir ci-avant.

    glise des Dominicains : glise du XVIIIe sicleattenant autrefois un couvent. Le mobilierprsente un grand intrt (class ISMH).

    Ancien Cimetire et la sacristie : croix etpierres tombales de la ville (XVIIe sicle).

    Maison natale du Pre Billuart : pre Domini-cain natif de Revin et qui y fut prieur eu XVIIIesicle.

    Stle George Sand : stle en ardoise comm-morant le passage de l'crivain si charme parles paysages de Revin qu'elle s'en inspira pourson roman "Malgr-Tout".

    Monument du Maquis des Manises : souvenirtragique du 13 juin 1944 o 106 maquisards furent excuts par les soldats allemands.Inaugur en 1948 en prsence du Prsident dela Rpublique Vincent Auriol et du ministre desAnciens Combattants de l'poque FranoisMitterrand.

    Ancienne Armoirie de la Ville : sur le mur del'ancienne mairie cole, symbolise 2 cerclesconcentriques soit les 2 ressources de la ville(La Meuse et la fort), soit les 2 seigneuries quise partagaient Revin.

    Machine Raguet : machines de fonderieexposes en ville.

    Pompe Lavoye : porte le nom du bourgmestrequi l'aurait fait construire durant son mandatun peu avant 1789.

    PatrimoineCircuit du

    Visite en extrieur, toute lanne

    georges Sand

  • I 39

    Namur

    Charleville-Mzires

    Sedan

    Een wandelweg van ongeveer 1,5 uur langshet opmerkelijke erfgoed van de stad. Brochure van de wandeling verkrijgbaar ophet toerismekantoor (monumenten, lokaleanekdotes, woningen, uitzichtpunten ):

    Maison espagnole: zie hierboven.

    Eglise des Dominicains: kerk uit de 18e

    eeuw waar ooit een klooster aan verbon-den was. Het meubilair is heel interessant(geklasseerd als historisch monument).

    Oud kerkhof en de sacristie: grafkruisen en-stenen van de stad (17e eeuw).

    Geboortehuis van Pre Billuart: dominicaangeboren in Revin die hier prior was in de18e eeuw.

    Gedenksteen George Sand: leien gedenk-steen ter herinnering aan het bezoek vande schrijfster die zo gecharmeerd is doorhet landschap van Revin dat dit de inspi-ratie vormt voor haar roman Malgr-Tout.

    Monument du Maquis des Manises: herin-nering aan de tragische gebeurtenis van13 juni 1944 toen 106 verzetsstrijders gexecuteerd werden door de Duitse soldaten. Onthuld in 1948 in aanwezigheidvan de President van de Republiek VincentAuriol en de toenmalige minister van Oud-strijders Franois Mitterrand.

    Ancienne Armoirie de la Ville: op de muurvan het voormalige stadhuis staan 2 con-centrische cirkels symbool voor de 2 natuurlijke hulpbronnen van de stad (de Maas en het bos), of de 2 heerlijk-heden die Revin deelden.

    Machine Raguet: machines uit de smelterijdie tentoongesteld worden in de stad.

    Pompe Lavoye: genoemd naar de burge-meester die deze zou hebben laten bouwen tijdens zijn mandaat, net voor 1789.

    France Ardennes franaisesFrankrijk Franse Ardennen

    Revin

    Bezoek in de openlucht, het hele jaar.

    REVIN

  • 40

    Chteau de

    Vireux-Wallerand

    Contact

    Office de Tourisme Communautaire Val dArdennePlace du Chteau08320 VIREUX-WALLERAND

    +33 [0]3 24 42 92 42

    www.valdardennetourisme.com

    Visite en extrieur, toute lanne.

    Ds 1325, une tour et une petite enceinte fortifie

    slevaient sur la rive droite de la Meuse, Vireux-

    Wallerand. En 1555, Marie de Hongrie acquiert, au

    nom de Charles Quint, son neuveu, en mme

    temps que le comte dAgimont, la seigneurie de

    Vireux le Walrand, qui tait aux mains du comte

    de Stolberg. Deux ans plus tard, celle-ci passe

    Philippe II dEspagne, qui la cde en 1574 Gilles

    de Berlaymont, baron de Hierges, dont le des-

    cendant Florent, comte de Berlaymont, baron de

    Hierges, et seigneur dautres lieux, la possdait

    encore au dbut du XVIIe sicle.

    Cest cet emplacement que le seigneur local

    construisit en 1714, dans le style mosan clas-

    sique le chteau de Vireux-Wallerand, qui a t

    dcrit dans Les Dlices du Pays de Lige

    (1740) comme une trs belle maison dun got

    moderne constitue dun gros corps de logis

    accompagn de deux collatraux et flanqu de

    quatre beaux pavillons . Haute de deux niveaux

    sous toiture, la faade Meuse prsente effecti-

    vement un sobre corps de logis large de sept

    traves encadrs par deux petites ailes en lgre

    saillie, de deux traves chacune. Prcde dun

    large escalier et dun simple perron, lentre prin-

    cipale du rez-de-chausse est surmonte dun

    simple balconnet au premier tage, tandis que la

    petite aile sud comporte une entre de service.

    Un sobre petit pavillon de jardin interrompt le mur

    denceinte du parc. Ce Chteau a t la demeure

    du Directeur de lancienne usine des aciers sp-

    ciaux de la Chiers, qui a employ jusque 2 700

    personnes, avant dtre ferme en 1982. Au pra-

    lable, en 1975, le chteau a t remis au Syndicat

    Intercommunal des Deux Vireux. Il va tre trans-

    form en htel-restaurant 4 toiles.

    Chteaude Vireux-Wallerand

  • I 41

    Namur

    Charleville-Mzires

    Sedan

    In 1325 rijzen een toren en een kleine versterkte ringmuur op in Vireux-Wallerand,op de rechteroever van de Maas.In 1555 verwerft Maria van Hongarije, innaam van Karel V, de heerlijkheid Vireux leWalrand, dan in handen van de graaf vanStolberg. Twee jaar later laat ze dit na aanFilips II van Spanje die het op zijn beurt in1574 overlaat aan Gilles van Berlaymont,baron van Hierges. Zijn nakomeling Florent,graaf van Berlaymont, baron van Hiergeseen heer van allerlei andere plaatsen,houdt dit gebied in handen tot het beginvan de 17e eeuw.Op deze plek bouwt de lokale leenheer in1714, in de klassieke Maaslandse stijl, hetChteau de Vireux-Wallerand dat in "LesDlices du Pays de Lige" (1740) beschre-ven wordt als een heel mooie woning ineen moderne stijl gevormd door eengroot hoofdgebouw met twee zijbeukenen geflankeerd door vier mooie paviljoens.De Maaslandse gevel van twee verdiepin-gen onder dak herbergt inderdaad eensober woongedeelte van zeven traveenbreed, omgeven door twee licht uitsprin-gende vleugels van elk twee traveenbreed.

    Een brede trap en een eenvoudig bordesleiden naar de hoofdingang van de bene-denverdieping die overdekt is met eeneenvoudig balkon op de eerste verdieping.In de kleine zuidelijke vleugel is een dienst-ingang. Een sober tuinprieel doorbreekt deommuring van het park.Het kasteel is ook de woonst geweest vande directeur van de voormalige specialestaalfabriek die tot 2700 mensen ter werkstelde, vooraleer ze in 1982 gesloten werd.Sinds 1975 is het Chteau de Vireux-Walle-rand in handen van het "Syndicat intercom-munal des deux Vireux". Het wordt nuomgevormd tot een viersterrenrestauranten hotel.

    France Ardennes franaisesFrankrijk Franse Ardennen

    Vireux-Wallerand

    Bezoek in de openlucht, het hele jaar

    VIREUX-WALLERAND

  • 42

    Chteau fort de

    Hierges

    Contact

    Office de Tourisme Communautaire Val dArdennePlace du Chteau08320 VIREUX-WALLERAND

    +33 [0]3 24 42 92 42

    www.valdardennetourisme.com

    Visite en extrieur, toute lanne.

    Lorigine du chteau fort de Hierges remonterait

    la fin du IXe sicle. cette poque, les sei-

    gneurs du lieu et chtelains taient la famille

    dArdenne, auxquels succdrent, chaque fois

    par hritage, les famille de Hierges, de Jauche,

    de Corswarem, Rolin dAymeries, de Berlaymont,

    dEgmont et dArenberg. Stratgiquement impor-

    tante, la seigneurie de Hierges relevait du duch

    de Bouillon, lui mme infod la principaut de

    Lige jusquen 1772, lorsque Hierges devint fran-

    ais, grce aux Trait dit des Limites. Le chteau

    connut maintes pripties : pris et incendi par

    le prince-vque Henri de Gueldre en 1268, il fut

    reconstruit par Grard V de Jauche, puis nou-

    veau dtruit pendant les guerres que se livrrent

    Louis de Bourbon et Guillaume de la Marck.

    peine rdifi par Jacques de Corswarem en

    1510, Hierges fut dtruit pour la troisime fois au

    milieu du XVe sicle, et aussitt reconstruit. Deux

    sicles plus tard, la baronnie de Hierges fut

    vendue par Guy dEgmont Pignatelli, baron de

    Hierges, Franois-Lon de la Barre dErque-

    linnes, avec facult de retrait lignager. Moins dun

    an aprs la vente, cette facult joua en faveur du

    duc dArenberg.

    En 1793, le terroriste Delecolle, maire de Givet,

    incendia le chteau, ainsi que celui de Beauraing,

    qui appartenait la mme famille, avant dtre

    conduit lchafaud et dcapit Charleville.

    Ce fut la dernire destruction du chteau de

    Hierges. Il ne restait que le domaine, ainsi quun

    corps de logis, amnag au dbut du XIXe sicle

    lemplacement des anciens communs, et une

    petite tour. Aprs la guerre 1914-1918, une des

    descendantes, la princesse Lancelotti, vendit le

    domaine la socit Bernheim, de Paris, qui

    sempressa de le morceler. Le chteau fut ensuite

    achet en 1931 par le comte Pirenne, puis vendu

    par ses hritiers Didier de Witte de Haelen en

    1988. Ainsi se termine lhistoire mouvemente

    dun puissant chteau, prsent en ruines, dont

    il reste trois grosses tours dominant le village et

    un corps de logis renaissance.

    Chteau fortde Hierges

  • I 43

    Namur

    Charleville-Mzires

    Sedan

    De oorsprong van het Chteau fort deHierges zou teruggaan tot eind 9e eeuw. Indie tijd zijn de leenheren en kasteelherenhier leden van de familie Ardenne en zeworden bij erfenis opgevolgd door de familie Hierges, Jauche, Corswarem, RolindAymeries, Berlaymont, Egmont en Aren-berg.De heerlijkheid Hierges is strategisch belangrijk en is eigendom van de hertogvan Bouillon die zelf onder het gezag valtvan het prinsbisdom Luik tot 1772, als Hierges deel gaat uitmaken van Frankrijkdoor het zogenaamde Grensverdrag.Het kasteel maakt tal van verwikkelingenmee: ingenomen en in brand gestokendoor de prins-bisschop Hendrik van Gelrein 1268, heropgebouwd door Grard V deJauche en dan opnieuw vernietigd tijdensde oorlogen tussen Lodewijk van Bourbonen Willem van der Mark. Hierges is nogmaar net opnieuw opgebouwd door Jacques van Corswarem in 1510 als het inhet midden van de 15e eeuw voor de derdekeer wordt vernietigd en ook meteen weerwordt heropgebouwd. Twee eeuwen laterwordt de baronie Hierges verkocht doorGuy dEgmont Pignatelli, baron van Hierges,aan Franois-Lon de la Barre dErquelin-

    nes, met de mogelijkheid tot recht van na-koop. Minder dan een jaar na de verkoopwordt dit recht ingeroepen door de hertogvan Arenberg. In 1793 steekt de terroristDelecolle, de burgemeester van Givet, hetkasteel in brand, samen met het Kasteelvan Beauraing, dat aan dezelfde familietoebehoorde, voor hij naar het schavot inCharleville werd geleid en onthoofd. Dit isde laatste keer dat het kasteel vernieldwordt. Het enige wat overblijft, is het do-mein, een woongedeelte dat in het beginvan de 19e eeuw wordt ingericht op deplaats van de oude bijgebouwen, en eenkleine toren. Na de oorlog van 1914-1918 verkoopt een van de nakomelingen, prinses Lancelotti, het domein aan defirma Bernheim van Paris die dit al snel verkavelt. Het oude kasteel wordt in 1931dan gekocht voor graaf Pirenne en daarnadoor zijn erfgenamen in 1988 verkocht aanDidier de Witte de Haelen.En zo eindigt de bewogen geschiedenisvan een machtig kasteel dat nu in runesligt en waarvan drie grote torens overblijvendie uittorenen boven het dorp, en eenwoongedeelte uit de Renaissance.

    France Ardennes franaisesFrankrijk Franse Ardennen

    Hierges

    Bezoek in de openlucht, het hele jaar

    HIERGES

  • 44

    Fort de

    Charlemont

    Contact

    Office de Tourisme Communautaire Val dArdennePlace du Chteau08320 VIREUX-WALLERAND

    +33 [0]3 24 42 92 42

    www.valdardennetourisme.com

    Visite en extrieur, toute lanne.

    Lorsquau XVIe sicle, la guerre faisait rage entre

    la France et les Pays-Bas espagnols, Charles Quint

    fit difier la forteresse baptise de son nom,

    Charlemont qui domine la ville de Givet, pour

    empcher les troupes du Roi de France, Henri II,

    de descendre la Meuse pour attaquer Dinant.

    Le site semble avoir t choisi par Charles Quint

    lui-mme. Donato Buoni Pellizuolli, un ingnieur

    italien envoy par Charles de Berlaymont, gou-

    verneur du comt de Namur, en supervisa la

    construction, en priode de guerre, en 1555. Char-

    lemont dut alors subir un sige des armes fran-

    aises. Il fut donc dcid de lagrandir. Lextension

    comprit des bastions orillons protgeant des

    casemates ouvertes, sur le plan du fort de Philip-

    peville. Cet agrandissement fut achev en 1563-

    1564 sous la direction de lingnieur Jacques Van

    Oyen. Une seconde enceinte fut rige entre la

    fin du XVIe sicle et 1675. Ce nouveau dispositif

    comportait trois demi-lunes au nord, lest, une

    tenaille devant les hauts bastions conus par Pel-

    lizuolli, et, louest, deux ouvrages cornes de-

    vant les bastions de Trlon. En 1680, la place de

    Charlemont fut remise Louis XIV suite au trait

    de Nimgue.

    Vers 1700, Le Roi de France fit complter les for-

    tifications de Charlemont et celles du Grand

    Givet par Vauban. Celui-ci dcida ensuite de

    crer un camp retranch sur le Mont dHaurs,

    situ de lautre ct de la Meuse, plus haut que

    Charlemont. Le Marquis dAsfeld, successeur de

    Vauban, agrandit encore la place sous Louis XV.

    En 1815, la citadelle de Charlemont, qui pouvait

    contenir jusqu 20.000 hommes et 3.000 chevaux,

    fut occupe par une partie de larme de Grou-

    chy, en droute aprs la bataille de Waterloo, et

    poursuivi par les Prussiens.

    Grouchy confia la garde de Charlemont un g-

    nral irlandais, le Comte Bourck. Celui-ci rsista

    magnifiquement aux Prussiens, tant et si bien quil

    russit conserver Charlemont et Givet la

    France au trait de Paris du 20 novembre 1815.

    Cest lorigine de la Pointe, que les Wallons appel-

    lent Bostte, de Givet. En effet, dans le mme

    temps, Philippevile et Bouillon, franaises avant

    le trait, devenaient belges. Bourck remit la Cita-

    delle aux troupes russes, envoyes par les Allis

    remplacer les Prussiens. Les Russes furent bien

    accueillis Givet. Une chapelle fut consacre au

    culte orthodoxe. Cest la chapelle de Walcourt,

    route de Philippeville.

    Charlemont fut abandonn par lArme franaise

    aprs la seconde guerre mondiale. En 1962, le

    Gnral Massu y installa un Centre dEntrane-

    ment Commandos. Celui-ci a t ferm en 2009,

    au grand dam de la population givetoise.

    La citadelle sera ouverte au public en 2014, dans

    le cadre dun projet touristique.

    Inscrit sur la liste des monuments historiques en

    1927, Charlemont occupe environ 60 hectares,

    avec plus de 10 km de remparts, 100 m au-des-

    sus de Givet.

    Fortde Charlemont

    Vauban

  • I 45

    Namur

    Charleville-Mzires

    Sedan

    Terwijl in de 16e eeuw een oorlog woedt tussen

    Frankrijk en de Spaanse Nederlanden, laat

    Karel V een fort bouwen naar hem genoemd,

    Charlemont dat uittorent boven de stad

    Givet, om te voorkomen dat de troepen van de

    Koning van Frankrijk, Hendrik II, de Maas zou-

    den kunnen afdalen om Dinant aan te vallen.

    De locatie werd blijkbaar door Karel V zelf ge-

    kozen. Donato Buoni Pellizuolli, een Italiaanse

    ingenieur gestuurd door Karel van Berlaymont,

    gouverneur van het graafschap Namen, was

    verantwoordelijk voor de bouw, in 1555, in volle

    oorlogstijd. Charlemont werd toen al belegerd

    door de Franse legers. En dus wordt er beslist

    om het fort uit te breiden, onder meer met

    bastions om de open kazematten te bescher-

    men, op basis van het plan van het fort van

    Philippeville. Deze uitbreiding wordt afgerond

    in 1563-1564, onder leiding van ingenieur Jac-

    ques Van Oyen. Tussen het einde van de 16e

    eeuw en 1675 wordt een tweede omwalling op-

    getrokken. Deze nieuwe structuur heeft drie

    halvemanen in het noorden, in het oosten een

    tenaille voor de hoge bastions gebouwd door

    Pellizuolli en in het westen twee uitsteeksels

    voor de bastions van Trlon. In 1680 wordt

    Charlemont overdragen aan Lodewijk XIV in

    het kader van het verdrag van Nijmegen.

    Circa 1700 laat de koning van Frankrijk de ves-

    tingwerken van Charlemont en die van Grand-

    Givet uitbreiden onder leiding van Vauban, die

    beslist om een verschanst kamp te bouwen

    op Mont dHaurs, aan de overzijde van de

    Maas, hoger gelegen dan Charlemont. De

    Markies van Asfeld, de opvolger van Vauban,

    is verantwoordelijk voor een verdere uitbrei-

    ding onder Lodewijk XV. In 1815, wordt het fort

    van Charlemont, dat plaats biedt aan 20.000

    mannen en 3.000 paarden, bezet door een

    deel van het leger van Grouchy tijdens de

    aftocht na de slag bij Waterloo, terwijl ze

    achterna worden gezeten door de Pruisen.

    Grouchy vertrouwde de bewaking van Charle-

    mont toe aan een Ierse generaal, de graaf

    Bourck. Hij kon een goede weerstand bieden

    aan de Pruisen, zozeer zelfs dat hij erin

    slaagde om Givet en Charlemont te behou-

    den in het Verdrag van Parijs van 20 november

    1815. Dit is de oorsprong van la Pointe van

    Givet, die de Walen Bostte noemen. Op het-

    zelfde moment worden Philippeville en Bouil-

    lon, die voor het verdrag Frans waren,

    Belgisch. Bourck overhandigde de citadel aan

    de Russische troepen, die door de geallieer-

    den werden gestuurd om de Pruisen te ver-

    vangen. De Russen werden goed verwelkomd

    in Givet. Er werd zelfs een kapel gewijd aan de

    orthodoxe eredienst, de kapel van Walcourt,

    op de weg naar Philippeville.

    Charlemont werd na de Tweede Wereldoorlog

    verlaten door het Franse leger. In 1962, werd er

    door Generaal Massu een opleidingscentrum

    voor commandos in genstalleerd. Het cen-

    trum werd in 2009 gesloten, tot grote ergernis

    van de bevolking van Givet.

    De citadel wordt in 2014, als onderdeel van een

    toeristisch project, geopend voor het publiek.

    Charlemont werd, in 1927, geklasseerd als his-

    torisch monument. Het beslaat ongeveer 60

    hectare, met meer dan 10km omwalling, 100m

    boven Givet.

    France Ardennes franaisesFrankrijk Franse Ardennen

    Givet

    Bezoek in de openlucht, het hele jaar

  • 46

    TOUURNAIATHH

    MONS

    SOIGNIES

    NIVELLLES

    WAVRWAVR

    PHILIPPEV

    THUIN

    CCHARLEROI

    RMOUSCRRRRRRRRRRRRRRRRRRON

    SAMBSAMBSAMBSAMBMBMAMBBSA BSAMBS MAAMB

    FOFOFOFFOFOOFOFOF

    DDDDD

    VIROVIROV ROVIROVIROV ROVIROV ROVI ORV INVININVNVINVINVINVNVNVCOUVCOUVCOUVCOUVCOUVCOUVCOUVOUVUVVO VC UVIN IN IN I IN IN IN N N N

    CERFCERFCERFCERFCERFE FCE FC RFRRER ONTAONTAONTAO AONTANTAONTAONTNTANTAONTOOONTO N INE INE INE I E INE NE INE NE NE E E

    WALCWALCWALCWALCWALCWALCW CWALCW CW LCW LCWA CL OURTOURTOUROOURTOURTOU TURTOUOO RTO RTOU TURTO

    FLORFLORFLORFLORFLORFLOFLOFLORRF RF RORORENNENENENENEENENN

    MEMEMEMEMMMEM

    V

    Her

    Provincede Namur

  • I 47

    EE

    NAMUR

    HUYY

    LIGEL

    VVERVIEERS

    MARCHHE-EN-FAMENNE

    DINANT

    ILLE

    EAUNEUUFCHATE

    BASTOGNE

    ARLOON

    VIRTON

    WWAREMME

    GEDIG DGEDGEDIGEDIGEDIGEDIEEGEG DDG NNENNENNENNENNENNNEN ENNNEN EN

    BEAUBEAUBEAUBEAUBEAUBEAUBE UB AUB AUBEAUURAINRAINRAINRA NARAINR NNRA NAINRA NG G G G G G G

    HOUYHOUYHOUYHOUYHHOUYHOUYH UYHOH UHOUYH UOUU ET ET ET ET ET ET ET E E YET

    ROCHROCHROCHROCHROCHOCHO HROCHROCHOCHOCROCOROC EFOREFOEFOEFOREFOREFOREFORORE ORE RFE ORTTTTTTTTTT

    CINECINECINECINEC NC NEC NCINEC NENC YYYYYYYY

    HAHAMOHAMOHAMOHAMOH OH MOMAMAMAMOHA ISISSISISISSSIS

    ASSEASSEASSEASSESASSEASSES EA SEAS EA SEEA SESSESSESSSESSESESSESSESSES ESSESSESSESS ESSE

    GGESVGESVGESVGESVGEG SG SGESVG SE ESESESESSESESSESESEOHEYOHEYOHEYOH YOHEYOHEYO EYOHEO EOHEO EY

    LA BA LA BLA BLA BLA BLA BA B BA LA BRUYRUYRUYRUYRUYRUYUYRU RU YR YUYY REREREREREREEE

    GHEGHEGHEGHEGGHEGHEGHGHGHHGHGH HGHEGH ZEZEZEZEZEZEZEE

    REVIREVIREVIREVIREVREVRERE IREVIR IVE L ELLELLELLELLEL ELLELLLLLLLREVILLE

    FLORFLORFLORFLORFLOLORF OFLORFLOOF EFFEEFFEEFFEEFFEEFFEEFFEE FFFEEEEE ER

    SSSSSSSSSSSSSSSSSSSSSSES-LES-LES-LES-LS-LES LESSSES-LA VIA-VIA-VA-VIA-VIAA-VIA VA VA VVVIA VV LLELLLLLELLELLELLELE

    GEMBG MBGEMBGEMBGEMBGE BGEMBEE BGEMBEMBLOUXLOUXLOUXLO XLOUXLOUXL XLOUXUXO XULOUXLO XLOUU

    ANDENNE

    FERNFERNFERNRNF RNRFERNE NF NFEFE ELMOELMOELMOELMOELMOEELELMOEE MOE MOEE NTNTNTNNTNTNTNTNTNN

    PROFPRPRPRPR FPROFPROFPROFP ORRROFPRO ONDEONDEONDEONDEONDEO DONDEO DO DEONDDEVILLVILLV LLV LVILLVILLVV LV LLV LLLLV LV EEEEEEEEEVIL

    HASTHASTHASTHASTASTSTSHASTASHASTHAS IREIRE EIREIREREREIRERER ST RE HH

    DOISDOISDOISDOISDOISDOISDOIDOID SDO SOOIDOIID I CHE CHE CHE CHE CHE C E CH HE CHE CHE HE C C

    VAVAVAVAVAAAL L L L L L L

    NNENNENNENNENNENNENNENEEEN S S S S S S S S S S

    ETTETTETTETTTETTEETTE TETTET ET ET T ET ET E ET ET E E E ET YVOIYVOYVOYVOYVOIYVOOYV IOYVOVOY OY OOO R R R R R R R R R

    ONHAONHAONHAO HAONHAONHAONHO HAO HHHONONHAN AYE YE YE YE YE E E YE E E E E

    ANHANHANHANHANHANHA HN AANHANHA EEEEEEEEE

    BIVBIVBIVBIVBIVB BIVB VB VBB V RE RE RE RE RE E RE RE RE

    VRESRESVRESVRESVRESVRESRESVRVRESR SSE-SE-SESESE-EEESESESE-SUR-SURSUR-SUSUR-S -SURSUR-SUR-S RSU -U SESESESESESESESESESSSSS MOISMOISMOISMOMOISMOISOMOISMO SMMMMO S S

    Meuse

    Meu

    se

    Meuse

    Semois

    Lesse

    Lesse

    Viroin

    rmeton

    Semo

    is

    Provincie NamenBelgique Belgi

  • 48

    Chteau et Jardins de

    Frer

    Contact

    Baron BonaertFreyr, 125540 Freyr - Hastire

    +32 [0]82 22 22 00info@freyr.be

    www.freyr.be

    Visite : 90' (avec des fardes) -guidage : sur demande avecsupplment.04 > 09 : WE + jrs fris 07 > 08 : mardi > dimanche 10 > 03 : dimanche + mercredipendant les vacances scolaires belges et hollandaisessuivant l'horaire du mois. 04 > 09 : 10:30 > 12:45 & 14:00 > 17:45 10 > 03 : 14:00 > 16:30.Situ sur plusieurs circuits GPS :voir www.tourismegps.beAccessible en partie aux PMR.Parking.Site scuris.

    Au XVIIe sicle, Freyr servit de cadre diplomatique : le 25 octobre 1675,

    les reprsentants de Louis XIV et du roi dEspagne Charles II signrent le trait

    commercial dit de Freyr qui rtablit et organisa le trafic fluvial entre

    la France et les Pays-Bas.

    En bordure de la rive gauche de la Meuse,

    quelques kilomtres de Dinant, se prsentent le

    chteau de Frer et ses superbes jardins.

    Un premier chteau, dtruit, fut reconstruit vers la

    fin du XIVe sicle par Jean dOrjo qui venait de

    lacqurir en 1378. Depuis lors, le chteau de Frer

    passa, au fil des hritages, aux mains des Beau-

    fort Spontin (1410), des Laubespin (1836) et des

    Bonaert (1941).

    Une nouvelle fois reconstruit en 1571, cette fois en

    style Renaissance mosane, le chteau fut encore

    modifi aux XVIIe, XVIIIe et XIXe sicles pour

    revtir son lgant aspect actuel. La demeure,

    qui adopte un plan en U, se caractrise par une

    grande unit densemble. lintrieur, on peut

    entre autres admirer la chapelle et ses vitraux

    (1551) ainsi quun grand vestibule magnifiquement

    orn de stucs armoris, de guirlandes de fleurs

    ainsi que de belles peintures.

    Les clbres jardins crs au plus tard au

    dbut du XVIIIe sicle puis compltement ram-

    nags vers 1760 prsentent une double pers-

    pective : celle du nord au sud qui, paralllement

    la Meuse, traverse les jardins nord et le chteau

    pour se terminer dans les jardins sud, et, dans les

    jardins nord, celle de louest vers lest qui part du

    pavillon Frdric Salle pour aboutir dans la

    Meuse.

    Remarquablement conservs malgr la coupure

    provoque par la voie ferre en 1860, les jardins

    de Frer constituent un tmoignage unique dans

    nos rgions de lart des jardins du XVIIIe sicle.

    Leur unit et la qualit du site naturel qui les

    entourent justifient pleinement leur classement et

    la reconnaissance du caractre exceptionnel de

    lensemble form par le chteau, les jardins et

    les terrains environnants, ainsi que linscription

    sur la liste indicative du patrimoine mondial de

    lUNESCO.

    Chteau et Jardins de Frer

  • I 49

    Namur

    Charleville-Mzires

    Sedan

    Op de linkeroever van de Maas, op enkelekilometers van Dinant, liggen het kasteelen de prachtige tuinen van Frer.Na de vernieling van het eerste kasteelwordt dit rond het einde van de 14e eeuwheropgebouwd door Jean dOrjo die ditkocht in 1378. Sindsdien komt het kasteelvan Frer met elke erfenis in handen vande familie Beaufort Spontin (1410), Laube-spin (1836) en Bonaert (1941).In 1571 wordt het kasteel een tweede keerheropgebouwd, dit keer in de Maaslandserenaissancestijl.

    Na aanpassingen in de 17e, 18e en 19e eeuwkrijgt het dan uiteindelijk zijn huidige ele-gante aanblik. De U-vormige woning wordtgekenmerkt door een sterke samenhang.Binnen zijn er onder meer een mooiekapel met glas-in-loodramen (1551) te bewonderen en een groot voorportaal,prachtig versierd met stucwerk beschil-derd met wapenschilden, guirlandes enmooie schilderijen.De beroemde tuinen niet later aange-legd dan begin 18e eeuw en daarna volle-dig heraangelegd omstreeks 1760 hebben een dubbel perspectief: vannoord naar zuid dat, parallel met de Maas,de noordelijke tuinen en het kasteel door-kruist om dan uit te komen in de zuidelijketuinen en, in de noordelijke tuinen, het per-spectief van west naar oost dat vertrektaan het paviljoen Frdric Salle om uit tekomen aan de Maas.De tuinen van Frer zijn opmerkelijk goedbewaard gebleven hoewel ze in 1860 doorde spoorweg in twee gesplitst worden. Detuinen zijn een unieke getuigenis in onzestreken van de tuinkunst uit de 18e eeuw.De eenheid en kwaliteit van de natuurlijkeomgeving rechtvaardigen dat de tuinen opde werelderfgoedlijst van de UNESCOstaan en algemeen erkend worden omwille van het uitzonderlijke karakter vanhet geheel, gevormd door het kasteel, detuinen en de omliggende terreinen.

    Belgique Province de NamurBelgi Provincie Namen

    Frer

    In 17e eeuw vervult Freyr een diplomatieke

    rol: op 25 oktober 1675 ondertekenen de

    vertegenwoordigers van Lodewijk XIV en de

    koning van Spanje Karel II het handelsverdrag

    van Freyr dat de handelsstromen tussen

    Frankrijk en de Nederlanden terug op gang

    brengt en organiseert.

    Kasteel en tuinen van Frer

    Bezoek: 90' (met de map) -rondleiding: op aanvraag, met supplement04>09: WE + feestdagen - 07>08:dinsdag > zondag - 10>03: zon-dag + woensdag tijdens de Belgische en Nederlandse schoolvakantiesvolgens de openingsuren vande maand - 04>09: 10.30>12.45uur & 14.00>17.45 uur 10>03: 14.00>16.30 uurAangegeven op diverse gps-routes: zie www.tourismegps.beDeels toegankelijk voor mindervalidenParkingBeveiligde site

    FRER

  • 50

    Chteau de

    Vves

    Contact

    Noisy, 55561 Celles

    +32 [0]82 66 66 78 -82 66 63 95

    veves-noisy@skynet.be

    www.chateau-de-veves.be

    Visite de 45 min. Visites guides pour groupestoute l'anne (forfait min.), rceptions, projet pdagogiquepour les enfants, visites familiales, accueil VIP.01/04 > 01/11 : week-ends et joursfris. Du 15/07 au 31/08 et pendant lesvacances de Pques du 9/4 au25/4 : ouvert tous les jours. Jour de fermeture : mercredi -10:00 > 17:00 (dernire visite).Situ sur plusieurs circuits GPS :voir www.tourismegps.beNon accessible aux PMR.Parking.Site scuris.

    Si la lgende raconte que le chteau primitif de

    Vves a t rig au VIIe sicle par Ppin de

    Herstal, il est certain que cette fire demeure se

    dresse quelques encablures de Dinant depuis

    le XIIe sicle. cette poque, le chteau appar-

    tenait dj aux chevaliers de Beaufort, seigneurs

    de Celles.

    Au dbut du XVIIIe sicle, leur descendant

    Hilarion-Maximilien, comte de Beaufort et baron

    de Celles eut deux filles, dont lane pousa

    en 1761 Jacques-Ignace-Florent, comte de Liede-

    kerke. Pour que le nom de Beaufort ne steigne

    pas, le jeune poux accepta que ses futurs

    enfants portent le nom de Liedekerke Beaufort.

    De nos jours, le chteau de Vves est toujours la

    proprit de sa descendance.

    Au fil des sicles, le chteau de Vves fut plu-

    sieurs fois incendi, reconstruit, modifi et ram-

    nag Son plan, quasi inchang depuis le XVIIe

    sicle, est un pentagone irrgulier flanqu de

    quatre grosses tours dont trois datent du XIIIe

    sicle, tandis que la quatrime remonte, comme

    les deux petites tours, aux XVe-XVIe sicles, au

    cours desquels furent construits le portail den-

    tre dinspiration Renaissance et la trs belle

    galerie en colombage de la cour intrieure avec

    ses deux balcons superposs.

    Vves ne connut que de lgres modifications

    extrieures durant les XVIIIe et XIXe sicles, par

    exemple la ralisation du fronton lhorloge sur

    la faade principale. Par contre, linstallation dun

    certain confort a ncessit le percement des

    faades afin de faire entrer la lumire dans les

    superbes appartements. Outre le grand salon

    meubl en style Louis XV et Louis XVI, la salle

    manger avec son trumeau et ses dessus-de-

    porte orns de peintures, une chambre et sa

    charmante alcve garnie de mobilier Louis XVI,

    on retiendra surtout la grande salle darmes, son

    plafond et sa monumentale chemine gothique

    du XVIe sicle.

    part lintressant voyage dans lhistoire que

    raconte ldifice, les importantes collections quil

    renferme mritent la visite de ce chteau excep-

    tionnel qui na jamais t vendu.

    Chteaude Vves

  • I 51

    Namur

    Charleville-Mzires

    Sedan

    De legende vertelt dat het primitieve kasteel van Vves gebouwd werd in de 7e eeuw door Pepijn van Herstal. Wat zekeris, is dat deze fiere woning sinds de 12e

    eeuw op een steenworp van Dinant ligt. Indie tijd is het kasteel al in handen van deridders van Beaufort, leenheren van Celles.In het begin van de 18e eeuw heeft hun na-komeling, Hilarion-Maximilien, graaf vanBeaufort en baron van Celles twee doch-ters, van wie een in 1761 trouwt met Jacques-Ignace-Florent, graaf van Liede-kerke. Om de naam Beaufort niet te latenuitsterven, gaat de jonge bruidegom akkoord om zijn toekomstige kinderen denaam Liedekerke Beaufort te geven. Vandaag is het kasteel van Vves nog altijdin het bezit van zijn nakomelingen.In de loop der eeuwen wordt het kasteelvan Vves regelmatig in brand gestoken,heropgebouwd, gewijzigd en heringericht Het grondplan is sinds de 17e eeuw zogoed als ongewijzigd gebleven en vormteen onregelmatige vijfhoek geflankeerddoor vier grote torens, waarvan er drie dateren uit de 13e eeuw.

    De vierde toren dateert, net als de tweekleinere torens, uit de 15e-16e eeuw. In dieeeuwen worden ook de ingangspoort inrenaissancestijl gebouwd en de heel mooiegalerij in vakwerk op het binnenplein mettwee balkons. Vves wordt in de 18e en 19e eeuw slechtslichtjes aangepast aan de buitenzijde. Zowordt bijvoorbeeld het fronton aan de kloktegen de hoofdgevel aangebracht. Om deprachtige woonvertrekken comfortabelerte maken, moeten de gevels echter uitge-broken worden om meer lichtinval te cre-ren. Naast het grote salon met meubels inLodewijk XV- en Lodewijk XVI-stijl, de eet-zaal met zijn trumeau en bovendeurstuk-ken versierd met schilderijen en een slaap-kamer met een mooie alkoof en LodewijkXVI-meubilair, onthouden we vooral degrote wapenzaal, het plafond en de monu-mentale gotische schoorsteen uit de 16e eeuw. Naast de interessante geschiedenis die ditgebouw te vertellen heeft, is dit uitzonder-lijke kasteel, dat nooit verkocht werd, vooraleen bezoek waard omwille van de belang-rijke collecties.

    Belgique Province de NamurBelgi Provincie Namen

    Vves-Celles

    Kasteel van Vves

    Bezoek van 45 min. Het helejaar rondleidingen voor groepen (min. forfait), recepties,leerprojecten voor kinderen, familiebezoeken, vip-ontvangst01.04 >01.11: weekends en feest-dagen Van 15/07 tot 31/08 en tijdensde paasvakantie van 9/4 tot25/4: elke dag open Sluitingsdag: woensdag 10.00> 17.00 uur (laatste bezoek)Aangegeven op diverse gps-routes: zie www.tourismegps.beNiet toegankelijk voor mindervaliden.Parking.Beveiligde site.

    VVES

  • 52

    Citadelle de

    Dinant

    Contact

    Place Reine Astrid , 55500 Dinant

    +32 [0]82 22 36 70info@citadellededinant.be

    www.citadellededinant.be

    Visite guide tous les jours ensaison - 1 heure. En hors saison : remise de plandtaill - Visite guide unique-ment les week-ends et congsscolaires ou sur demande pourles groupes. la citadelle, vous trouverez : lenouveau tlfrique pour l'aller-retour; 408 marches; une belleterrasse; un restaurant confor-table, prix tudi (menus spciaux pour groupes); une airede jeux pour les enfants; unvaste parking sur le plateau.Avril septembre : 10 18 hOctobre dcembre : 10 - 16 h,ferm le vendredi.Situ sur plusieurs circuits GPS :voir www.tourismegps.be.Accessible aux PMR.Parking.Site scuris.

    Citadellede Dinant

    La citadelle de Dinant renferme

    un carrosse qui aurait appartenu

    Madame de Maintenon,

    venue y retrouver Louis XIV

    en 1692.

    Lactuelle citadelle de Dinant a t prcde par

    un chteau rig vers 1040 par le prince-vque

    de Lige et dont il ne reste rien. Ce chteau

    primitif, presque entirement ras par Charles le

    Tmraire en 1466, fut restaur maintes reprises,

    puis reconstruit de 1506 1514 par le prince-

    vque de Lige, rard de la Marck. Quelque peu

    amnag vers 1630, cet ouvrage fut modernis

    la fin du XVIIe sicle, avant le sige de Dinant par

    les troupes de Louis XIV en 1675. Pendant loccu-

    pation franaise, de 1675 1698, les fortifications

    du chteau furent puissamment renforces par

    Vauban, et un nouveau chteau fut difi non loin

    de lancien. Hlas, lorsque les Franais restitu-

    rent la ville lvch de Lige suite au trait de

    paix de Ryswyck (1697), ils ne partirent quaprs

    avoir dmoli tous les dispositifs fortifis !

    Trnant sur lperon rocheux qui surplombe la

    collgiale Notre-Dame, les ruines de lancien

    chteau sont longtemps restes visibles,

    mais sous le rgime hollandais, un projet

    de construction dun fort casemat en sup-

    prima les derniers vestiges.

    Ce nouveau fort, bti entre 1819 et 1821 sous la

    direction du capitaine-ingnieur E. Bergsma, se

    prsente sous la forme dun pentagone allong

    et irrgulier qui, tourn vers la valle, pouse les

    contours des rochers. Aprs la rvolution de 1830,

    larme belge occupa la citadelle. Dclasse en

    1859, elle fut finalement vendue des particuliers

    en 1878 qui, depuis lors, lexploitent des fins

    touristiques.

    Pour accder la citadelle de Dinant, le visiteur

    a le choix entre gravir lescalier dat de 1577 aux

    408 marches ou emprunter le tlphrique. Quoi

    quil en soit, il pourra visiter le fort et tous les dis-

    positifs dfensifs encore existants caponnires,

    casemates, meurtrires et canons ainsi quun

    muse, et jouira dun fantastique panorama sur la

    ville de Dinant et sur la valle de la Meuse.

  • I 53

    Namur

    Charleville-Mzires

    Sedan

    Waar nu de citadel van Dinant staat,bouwde de prins-bisschop van Luik omst-reeks 1040 een kasteel waar niets van isovergebleven. Dit primitieve kasteel, bijnavolledig met de grond gelijkgemaakt doorKarel de Stoute in 1466, wordt meermaalsgerestaureerd en tussen 1506 en 1514 her-opgebouwd door de prins-bisschop vanLuik, Everhard van der Mark. Dit kasteelwordt omstreeks 1630 lichtjes omgebouwden dan aan het einde van de 17e eeuw gemoderniseerd, voor het beleg van Dinant door de troepen van Lodewijk XIV in1675. Tijdens de Franse bezetting, van 1675tot 1698, worden de vestingwerken van hetkasteel aanzienlijk versterkt door Vaubanen niet ver van het oude kasteel wordt eennieuw kasteel gebouwd. Helaas, als deFransen de stad overgeven aan de bis-schop van Luik na de Vrede van Rijswijk(1697) breken ze eerst alle versterkingen afvoor ze de stad verlaten!De runes van het oude kasteel zijn noglang zichtbaar, zoals ze op de rotsige uitlo-per uittorenen boven de collegiale kerk,maar onder het Hollandse regime moeten

    de laatste overblijfselen wijken voor debouw van een fort met bunker. Dit nieuwefort, gebouwd tussen 1819 en 1821 onder leiding van kapitein-ingenieur E. Bergsma,heeft de vorm van een lange en onregel-matige vijfhoek die uitkijkt over de vallei ende contouren van de rotsen volgt. Na derevolutie van 1830 wordt de citadel ingeno-men door het Belgisch leger. In 1859 wordthet fort gedeclasseerd en in 1878 uiteinde-lijk verkocht aan particulieren die van ditfort een toeristische bestemming maken.Om de citadel van Dinant te bereiken, kun-nen bezoekers de trap uit 1577 met 408 tre-den beklimmen of de kabelbaan nemen.Hoe dan ook na een bezoek aan het fort,de overgebleven verdedigingsstructuren schuilnissen, kazematten, schietgaten enkanonnen en een museum, kunnen bezoekers genieten van een prachtig zichtop de stad Dinant en de Maasvallei.

    Belgique Province de NamurBelgi Provincie Namen

    Dinant

    Citadel van Dinant

    Tijdens het seizoen elke dagrondleidingen 1 uur buitenhet seizoen: met een nauwkeu-rig plan Enkel rondleidingentijdens weekends en schoolva-kanties of op aanvraag voorgroepen In de citadel: denieuwe kabelbaan heen enterug; 408 trappen; een mooiterras; een comfortabel en be-taalbaar restaurant (specialemenus voor groepen); eenspeeltuin voor kinderen; eengrote parking op het plateau.April tot september: 10.00 tot18.00 uur Oktober tot decem-ber: 10.00 16.00 uur, geslotenop vrijdag.Aangegeven op diverse gps-routes: zie www.tourismegps.be.Toegankelijk voor mindervalidenParkingBeveiligde site

    In de citadel van Dinant staat een

    koets die zou hebben toebehoord aan

    Madame de Maintenon, die hierin

    een bezoek bracht aan Lodewijk XIV

    in 1692.

  • 54

    Ruines de

    Crvecur

    Contact

    Rue Cardinal Mercier5500 Bouvignes-sur-Meuse

    +32 [0]82 22 36 16

    Visite libre.Situ sur plusieurs circuits GPS :voir www.tourismegps.be Visitez la Maison du PatrimoineMdival Mosan, situe sur laPlace de Bouvignes, anciennecit mdivale, en contrebasdes ruines.Non accessible aux PMR.Pas de parking.Site non scuris.

    Ruinesde Crvecur

    Sur un peron de la rive gauche de la Meuse,

    environ 2 km en aval de Dinant, se dressent les

    ruines de la forteresse de Crvecur qui sur-

    plombent Bouvignes.

    Btie au XIe sicle par Godefroy, comte de

    Namur, cette forteresse fut entoure de murailles

    par Henri lAveugle de Luxembourg en 1176. Vers

    1321, lors du sige par les troupes dAdolphe II de

    la Marck, prince-vque de Lige, fut rig un

    donjon carr de 10 mtres de ct. Ses murs de

    3 mtres dpaisseur renfermaient une citerne.

    Aprs de gros travaux raliss en 1388, la forte-

    resse vcut une priode de paix jusquen 1430.

    nouveau assige par les Ligeois, la cit de

    Bouvignes renfora la dfense de Crvecur,

    notamment par la construction en contrebas du

    donjon dune massive tour hmicirculaire perce

    de sept canonnires. Lensemble fortifi prsente

    encore son plan irrgulier qui avait videmment

    t construit en fonction de la

    configuration du terrain; vu du

    ciel, le site adopte grosso

    modo la forme dune

    chaussure ! lpoque, le sys-

    tme dfensif de la forte-

    resse comprenait aussi des

    fosss et des bastions

    aujourdhui disparus.

    La forteresse fut mise hors

    dusage en 1554 pendant le sac de Bouvignes par

    les troupes du roi de France Henri II, alors en

    conflit avec Charles Quint. Des restaurations y

    furent cependant encore entreprises quelques

    annes plus tard, entre 1567 et 1580.

    Devenues le symbole de la rsistance hroque

    des Bouvignois au cours des sicles, les ruines

    de Crvecur ont fait lobjet de fouilles et de

    travaux de remise en valeur depuis 1850. Leur

    aspect actuel est d aux restaurations des

    annes 1950-1951.

    Lors du sige de 1554, il parat que trois officiers,

    qui combattaient hroquement avec leurs

    femmes, finirent par succomber. Aprs avoir vu

    leurs maris prir, les trois pouses, pour ne pas

    tre livres aux mains de soldats barbares, grim-

    prent sur la plate forme de la plus haute tour et

    se jetrent dans les flots de la Meuse ! Ainsi na-

    quit la lgende des trois Dames de Crvecur.

  • I 55

    Namur

    Charleville-Mzires

    Sedan

    Op een uitloper op de linkeroever van deMaas, ongeveer 2km stroomafwaarts vanDinant, rijzen de runes van het fort vanCrvecur uit boven Bouvignes.Dit fort, gebouwd in de 11e eeuw door Godfried, graaf van Namen, wordt in 1176ommuurd door Hendrik de Blinde vanLuxemburg. Omstreeks 1321, tijdens hetbeleg door de troepen van Adolf II van derMark, prins-bisschop van Luik, wordt eenvierkante slottoren van 10 meter op 10 gebouwd. Binnen de muren van 3 meterdik ligt een waterput. Na grote werkzaam-heden in 1388 leeft het fort tot 1430 invrede. De stad Bouvignes wordt opnieuwbelegerd door de Luikenaars en versterktde verdediging van Crvecur, door onderaan de slottoren een massieve half-ronde toren te bouwen waar zeven kanon-nen uitsteken. Het versterkte geheel heeftnog altijd een onregelmatig grondplan, uiteraard gebouwd op basis van de vormvan het terrein. Vanuit de lucht bekekenheeft de vestiging ruwweg de vorm van een schoen! In die tijd omvat het verdedi-gingssysteem van het fort ook grachten enbastions die nu verdwenen zijn.

    Het fort raakt in onbruik in 1554 tijdens deplundering van Bouvignes door de troe-pen van de Franse koning Hendrik II, diedan in oorlog is met Karel V. Enkele jarenlater, tussen 1567 en 1580, wordt het kasteelwel nog gerestaureerd.De runes van Crvecur zijn een sym-bool geworden van het herosch verzet vande inwoners van Bouvignes door de eeuwen heen. Sinds 1850 worden hier op-gravingen en restauratiewerken uitge-voerd. De huidige aanblik van de runes iste danken aan de restauraties in de jaren1950-1951.

    Tijdens het beleg van 1554 blijkt dat drie officiers die een herosche strijd leverenmet hun vrouw uiteindelijk toch sterven.Na het overlijden van hun man klimmen dedrie vrouwen, die niet in handen willen vallen van de barbaarse soldaten, naar hetplatform van de hoogste toren en werpenzich in de Maas! Zo ontstaat de legendevan de drie vrouwen van Crvecur.

    Belgique Province de NamurBelgi Provincie Namen

    Bouvignes

    Runes van Crvecoeur

    Vrij te bezoeken.Aangegeven op diverse gps-routes: zie www.tourismegps.be Bezoek het Maison du Patrimoine Mdival Mosan, op de Place de Bouvignes, in de oude middeleeuwse stad,onder aan de runes.Niet toegankelijk voor mindervaliden.Geen parking.Onbeveiligde site.

    BOUVIGNES

  • 56

    Chteau-Ferme de

    Falan

    Contact

    Maison du Tourisme de laHaute-Meuse dinantaiseAvenue Cadoux, 85500 Dinant

    +32 [0]82 22 28 70info@dinant-tourisme.be

    www.dinant-tourisme.com

    Avant toute visite sur placeveuillez prendre contact avec la "Maison du Tourisme de laHaute-Meuse dinantaise"Tl. +32 (0)82 22 28 70info@dinant-tourisme.be

    Chteau-Ferme de Falan

    Faisant anciennement partie du domaine de

    Montaigle, la seigneurie de Falan fut mise en

    vente au plus offrant par Philippe IV, roi dEs-

    pagne et comte de Namur, en 1628.

    Elle fut achete par Gilles Polchet, mayeur de

    Bouvignes. Son fils Jean, procureur gnral de

    Namur, fut anobli en 1643 et son petit-fils le che-

    valier Pierre de Polchet fit construire lactuel

    chteau-ferme entre 1670 et 1673, comme en

    tmoignent les ancres places sur la faade du

    corps de logis et sur la haute tour-colombier.

    En 1791, la demeure passa aux mains du baron

    Joseph de Coppin de Falan dont un fils, le

    baron Feuillien, n au chteau en 1800, fut

    membre du gouvernement provisoire de la Bel-

    gique en 1830. En 1926, les Coppin vendirent leur

    bien la famille Delhaye qui y habite de nos jours.

    Jadis entoure de douves et protge par un

    pont-levis, ce vaste chteau-ferme adopte la

    forme dun quadrilatre auquel il manque une

    partie des btiments du ct sud. Fait de brique

    et de pierre de calcaire, lensemble est flanqu

    de quatre tours dangle coiffes dlgantes

    toitures bulbe, ce qui traduit le mode de vie

    dun riche seigneur autant fermier que chte-

    lain, sans doute qui tenait faire talage de sa

    russite sociale.

    Laccs la cour intrieure se fait par un portail

    perc au centre dune puissante tour-porche.

    Cette cour, qui donne sur le corps de logis, sur la

    vaste grange ainsi que sur des tables et des

    remises voiture, comporte quelques intres-

    santes caractristiques, notamment les trois

    arcades sur piliers carrs de la tour-porche et la

    prsence de lancien pilori de justice, jadis situ

    lextrieur.

    lintrieur du logis, subsistent des stucs

    Louis XVI, quelques portes dorigine, un escalier

    baroque, un escalier Louis XVI ainsi quune alcve

    qui abrite un autel marial de style baroque.

    Fort bien conserv, ce chteau-ferme est le

    tmoin exceptionnel dune exploitation seigneu-

    riale construite en une seule phase dans la

    deuxime moiti du XVIIe sicle, ce qui est raris-

    sime en Wallonie.

    Philippe IV

  • I 57

    Namur

    Charleville-Mzires

    Sedan

    De heerlijkheid Falan maakt oorspronke-lijk deel uit van het domein Montaigle enwordt in 1628 door Filips IV, koning vanSpanje en graaf van Namen, te koop aan-geboden aan de hoogste bieder.De koper is Gilles Polchet, burgemeestervan Bouvignes. Zijn zoon Jean, procureur-generaal van Namen, wordt in 1643 tot deadelstand verheven en zijn kleinzoon ridder Pierre de Polchet laat de huidigekasteelhoeve bouwen tussen 1670 en 1673,getuige de muurankers op de gevel vanhet woongedeel te en op de hogeduiventil.In 1791 komt de woning in handen vanbaron Joseph de Coppin de Falan. Eenvan zijn zonen, baron Feuillien, geboren inhet kasteel in 1800, is lid van de voorlopigeregering van Belgi in 1830. In 1926 verko-pen de Coppins hun goed aan de familieDelhaye die hier vandaag nog altijd woont.Dit enorme kasteel werd vroeger omgevendoor slotgrachten en beschermd dooreen ophaalburg. Een deel van de gebou-wen aan de zuidzijde op het vierhoekiggrondplan ontbreekt.

    Het geheel is opgetrokken in baksteen enkalksteen en wordt geflankeerd door vierhoektorens met elegante bolvormige torendaken, typisch voor de levensstijl vaneen rijke leenheer zowel kasteelheer alsboer die wil pronken met zijn maatschap-pelijke positie. Het binnenhof is toegankelijk via een poortin het midden van een machtig portaal. Dithof, dat uitgeeft op de woonvertrekken, deenorme schuur en de stallen en koetshui-zen, heeft enkele interessante kenmerken,zoals de drie booggewelven op vierkantepijlers van het portaal en de aanwezigheidvan de oude schandpaal, die vroeger buiten stond.Binnen in de woning zijn nog het stucwerkin Lodewijk XVI-stijl overgebleven, enkeleoriginele deuren, een barokke trap en eentrap in Lodewijk XVI-stijl en een alkoof meteen barok huwelijksaltaar.Deze kasteelhoeve is heel goed bewaardgebleven en de uitzonderlijke getuige vaneen heerlijkheid die in een enkele fase ge-bouwd werd in de tweede helft van de 17e eeuw, dit is een uitzondering in Walloni.

    Belgique Province de NamurBelgi Provincie Namen

    Falan

    Kasteelhoeve van Falan

    Voordat u zich ter plaatse begeeft, vragen nog u omcontact op te nemen met het"Maison du Tourisme de la Haute-Meuse dinantaise"Tel. +32 (0)82 22 28 70info@dinant-tourisme.be

    FALAN

    Philippe IV, roi dEspagne

  • 58

    Ruines de

    Montaigle

    Contact

    Rue du Marteau, 105522 Falan

    +32 [0]82 69 95 85info@montaigle.be

    www.montaigle.be

    Visite : 1H30' - Sur demande etmoyennant supplment: visiteguide pour groupes, chasse autrsor dans les ruines, Journes pdagogiques pourgroupes scolaires.01.04 > 30.06 et 01.09 > 31.10: WE,fris : 11:00 > 18:00 - 01.07 >31.08: tous les jours : 11:00 >18:00Situ sur plusieurs circuits GPS :voir www.tourismegps.beNon accessible aux PMR.Parking.Site scuris.

    Ruines de Montaigle

    Le site du chteau de Montaigle est lun des plus

    anciennes places fortifies de Wallonie : on y a

    en effet dcouvert des traces de fortifications

    remontant lge du Fer (vers 450 avant J.C.).

    Rien nest connu sur les occupants avant le

    Xe sicle ; vers lan 900, les Faing, seigneurs

    proches du comte de Namur, transformrent le

    site en vritable chteau dans lequel ils rsid-

    rent et auquel ils donnrent leur nom.

    Au dbut du XIIe sicle, chteau et seigneurie

    furent achets par Gilles de Berlaymont qui fit

    riger un donjon la pointe du rocher. Deux

    sicles plus tard, le comte de Namur Guillaume II

    de Dampierre acquit le domaine et loffrit son

    fils cadet Gui qui ramnagea la demeure.

    Celle-ci se composait de trois parties : le sommet

    et son logis puissamment dfendu par une tour

    ronde ; la cour avec les communs et le puits

    profond de 33 mtres ; et, au pied du chteau,

    la basse-cour avec les granges et les curies.

    Quelque peu modifi durant la seconde moiti du

    XIVe sicle, le chteau ne subit plus de transfor-

    mations notoires avant ce jour de juillet 1554 qui

    vit les troupes franaises mene par le duc de

    Nevers investir la place abandonne quelques

    jours plus tt et y mettre le feu Henri II voulait

    toute force prendre Namur Charles Quint.

    Abandonn, le domaine fut morcel peu peu ;

    divers propritaires sy succdrent, notamment

    le chevalier Polchet, la famille de Coppin, le

    comte de Beauffort et enfin la famille del Marmol.

    part quelques tentatives pour enrayer la dgra-

    dation des ruines au dbut du XIXe sicle, ce

    nest quen 1965 quune quipe de bnvoles, les

    Amis de Montaigle , consolida durablement les

    vestiges. Les travaux de dbroussaillement puis

    de consolidation par injection de bton, en mme

    temps que des recherches archologiques, ont

    contribu une mise en valeur du monument.

    En dpit de son caractre fortement ruin, lan-

    tique chteau de Montaigle garde toute sa force

    dvocation et constitue un important tmoin de

    larchitecture mdivale.

  • I 59

    Namur

    Charleville-Mzires

    Sedan

    De site van het kasteel van Montaigle iseen van de oudste versterkte plaatsen inWalloni: hier werden sporen van verster-kingen teruggevonden die dateren uit hetijzeren tijdperk (omstreeks 450 v. Chr.). Overde bewoners voor de 10e eeuw weten weniets, maar in het jaar 900 bouwt de familieFaing, leenheren en familieleden van degraaf van Namen, op deze plek een kas-teel dat hun woonplaats wordt en dat zehun naam geven.Begin 12e eeuw wordt dit kasteel en dezeheerlijkheid gekocht door Gilles van Berlaymont die op de punt van de rots eenslottoren laat bouwen. Twee eeuwen laterkoopt de graaf van Namen, Willem II vanDampierre, het domein voor zijn jongstezoon Gwijde die de woning opnieuw inricht. De woning bestaat uit drie delen: de topen het woongedeelte dat uitstekend verdedigd wordt door een ronde toren; hethof met de bijgebouwen en de put van 33meter diep en, aan de voet van het kas-teel, het neerhof met de schuren en stal-len. Op enkele aanpassingen in de tweedehelft van de 14e eeuw na verandert er nietsmeer aan het kasteel, tot die beruchte dagin juli 1554 als de Franse troepen geleiddoor de hertog van Nevers het verlatenkasteel belegeren en enkele dagen later inbrand steken Hendrik II wilde Namenmet alle geweld veroveren op Karel V.

    Het verlaten domein verbrokkelt langzaamen de eigenaars volgen elkaar op, metname ridder Polchet, de familie Coppin, degraaf van Beauffort en tot slot de familiedel Marmol.Afgezien van enkele pogingen om verderebeschadiging van de runes tegen te gaanin het begin van de 19e eeuw, worden derestanten pas duurzaam beschermd in1965 door een team van vrijwilligers, deAmis de Montaigle. Door alle struikgewasop te ruimen, de structuur te verstevigenmet betoninjecties en tegelijk aan archeo-logisch onderzoek te doen, hebben dezevrijwilligers dit monument tot zijn recht latenkomen.Hoewel het oude kasteel van Montaigleheel ernstig beschadigd is, blijft het tot deverbeelding spreken en een belangrijkoverblijfsel van de middeleeuwse architec-tuur.

    Belgique Province de NamurBelgi Provincie Namen

    Falan

    Runes van Montaigle

    Bezoek: 1,5 uur Op verzoek enmet supplement: rondleidingvoor groepen, schattenjacht inde runes, pedagogischedagen voor schoolgroepen.01.04 > 30.06 en 01.09 > 31.10: WE,feestdagen: 11.00 > 18.00 uur -01.07 > 31.08: elke dag: 11.00>18.00 uurAangegeven op diverse gps-routes: zie www.tourismegps.beNiet toegankelijk voor mindervaliden.Parking.Beveiligde site.

    FALAN

  • 60

    Ruines de

    Poilvache

    Contact

    Chemin de Poilvache5530 Yvoir

    +32 [0]82 61 43 96

    www.poilvache.be

    Visite de 45 min. 03.04 > 31.10 : le WE - 01.07>31.08 : tous lesjours - 10:30>18:00Situ sur plusieurs circuits GPS :voir www.tourismegps.beNon accessible aux PMR.Parking.Site scuris.

    Ruines de Poilvache

    Lhistoire du chteau de Poilvache, situ Yvoir,

    5 km au nord de Dinant, remonte au moins au

    XIIe sicle. Il fut tour tour aux mains des comtes

    de Namur, des comtes de Luxembourg, de

    Philippe le Bon, des souverains des Pays-Bas et

    de Joseph II qui le cda un particulier. Ensuite,

    les propritaires se succdrent avant que ltat

    belge ne lachte en 1968.

    Cette forteresse dune superficie de 2,5 hectares

    le plus grand chteau fort de toute la rgion

    connut une brillante histoire de du XIIe au XVe

    sicle et fut le centre administratif dune prvt

    englobant 58 fiefs. Elle fut mme le sige dun

    htel des monnaies : 22 monnayeurs et 88 ou-

    vriers y travaillaient en 1298.

    Le site choisi pour riger le chteau fort tait mi-

    nemment judicieux : tout assaut tait impensable

    par le ct ouest grce la falaise. Au nord et au

    sud, le terrain accuse une pente si forte que les

    attaques auraient t voues lchec. Le ct

    est, moins invulnrable, a donc t protg par

    un foss creus dans la roche.

    Les dfenses du chteau de Poilvache nont pas

    suffi puisquil fut abandonn ds 1430, aprs sa

    destruction par une arme de Dinantais et de

    Hutois soutenus par les troupes du prince-

    vque de Lige. Comme ce fut souvent le cas,

    les gens des environs commencrent alors

    utiliser les pierres des vestiges pour construire

    leurs maisons

    Le nom de Poilvache proviendrait dune ruse

    employe par les Dinantais qui assigeaient le

    chteau fort occup par des Luxembourgeois :

    ils sacrifirent du btail, se couvrirent de la peau

    des animaux et russirent sintroduire dans la

    place !

    Quoi quil en soit, les ruines comprennent trois

    parties bien distinctes : le chteau, la basse-cour

    et la ville de Poilvache.

    Protg par un premier foss dfensif et un pont-

    levis, le chteau comprend une grande salle

    langle intrieur sud-est, plusieurs pices et caves

    adosses aux courtines ainsi quune cour dont le

    centre est perc dun puits de 54,50 mtres de

    profondeur. Les courtines du chteau avaient t

    flanques dau moins cinq tours dans une

    seconde phase de construction.

    En 1226, le chteau de Poilvache,

    alors en excellent tat, fut probablement

    donn en cadeau de mariage Waleran

    de Montjoie, fils dErmesinde de Namur,

    et son pouse Isabelle de Bar, fille du comte

    de Luxembourg.

  • I 61

    Namur

    Charleville-Mzires

    Sedan

    De geschiedenis van het kasteel van Poilvache in Yvoir, 5km ten noorden van Dinant, gaat minstens terug tot de 12e eeuw. Het komt beurtelings in handenvan de graven van Namen, de graven vanLuxemburg, Filips de Goede, de vorstenvan de Nederlanden en Jozef II die het verkoopt aan een particulier. Na een helereeks eigenaars wordt het kasteel in 1968gekocht door de Belgische staat.Dit fort met een oppervlakte van 2,5 hec-tare het grootste kasteel in de helestreek beleeft gouden tijden van de 12e tot de 15e eeuw en is het administratiefcentrum van een provoostambt met 58leengoederen. Het is zelfs de hoofdzetelvan een munt, in 1298 werken hier 22 mun-ters en arbeiders.De plek om het kasteel te bouwen, wordtheel zorgvuldig uitgekozen: elke aanvalvanuit het westen wordt onmogelijk gemaakt door de klif. In het noorden enzuiden is het terrein zo steil dat elke aanvalgedoemd is om te mislukken. De ietskwetsbaardere oostzijde wordt beschermddoor een gracht uitgehold in de rotsen.Ondanks deze sterke verdediging wordthet kasteel van Poilvache opgegeven in1430 na de vernieling door een leger vaninwoners van Dinant en Hoei gesteunddoor de troepen van de prins-bisschopvan Luik. Zoals zo vaak gebeurt, gaan demensen in de streek de stenen van de

    overblijfselen gebruiken om huizen te bouwen De naam Poilvache zou te danken zijn aaneen list van de inwoners van Dinant tijdensde belegering van het kasteel, ingenomendoor de Luxemburgers: ze offeren vee opom zich in de dierenhuiden te hullen en zoin het kasteel binnen te dringen!Waar of niet, de runes bestaan uit drie dui-delijk te onderscheiden delen: het kasteel,het neerhof en de stad Poilvache.Het kasteel wordt beschermd door eeneerste verdedigingsgracht en een ophaal-brug en bestaat uit een grote zaal in dezuidoostelijke hoek, diverse kamers en kelders aangebouwd tegen de courtinesen een hof met in het midden een put van54,5 meter diep. De courtines van het kas-teel worden geflankeerd door minstens vijftorens tijdens een tweede bouwfase.

    Belgique Province de NamurBelgi Provincie Namen

    Yvoir

    Runes van Poilvache

    Bezoek van 45 min. 03.04 > 31.10: WE - 01.07>31.08:elke dag 10.30>18.00 uurAangegeven op diverse gps-routes: zie www.tourismegps.beNiet toegankelijk voor mindervaliden.Parking.Beveiligde site.

    YVOIR

    In 1226 wordt het kasteel van Poilvache, dan

    in perfecte staat, wellicht als huwelijks-

    cadeau geschonken aan Walram van

    Monschau, zoon van Ermesinde van Namen,

    en zijn vrouw Isabelle van Bar, dochter van

    de graaf van Luxemburg.

  • 62

    Chteau et Jardins

    d Annevoie

    Contact

    Rue des Jardins, 37a5537 Annevoie-Rouillon

    +32 [0]82 67 97 97info@annevoie.be

    www.annevoie.be

    Chteau non visitable.Jardins visitables - animationspdagogiques coles primaireset maternelles sous forme dechasse aux trsors en franaiset/ou en nrlandais.Avril juin de 9h30 17h30 -juillet aot de 9h30 18h30 -septembre novembre de 9h30 17h30Situ sur plusieurs circuits GPS :voir www.tourismegps.beAccessible aux PMR.Parking.Site scuris.

    Chteau et Jardins d Annevoie

    Un premier chteau plutt un petit manoir avec

    une tour dangle fut rig Annevoie par la

    famille de Halloy en 1627 avant dtre transmis par

    hritage Jean de Montpellier en 1696. Un de ses

    descendants, Charles-Alexis, construisit le ch-

    teau actuel en 1758. Les Montpellier ont hlas d

    se sparer de leur chteau en lan 2000. En forme

    de I trs lgrement courb, le corps de logis

    prsente du ct jardin une belle faade avec

    une partie centrale en saillie, surmonte dun

    fronton triangulaire et pourvue dune petite

    terrasse qui se reflte dans un miroir deau.

    Car si lintrieur du chteau nest plus visitable,

    les jardins, ouverts au public ds les annes 1930,

    le sont toujours. Crs par le mme Charles-

    Alexis de Montpellier au milieu du XVIIIe sicle et

    complts par son fils Nicolas-Charles (1755-1813),

    embellis et soigneusement entretenus par tous

    leurs descendants, les somptueux jardins dAnne-

    voie prsentent une extraordinaire diversit :

    rigueur franaise des alles et des parterres, fan-

    taisie italienne des nombreuses fontaines et cas-

    cades, charme anglais de la haute futaie.

    Omniprsente, leau provenant de quatre sources

    est achemine dans des aqueducs en pierre jus-

    quau grand canal long de 365 m qui alimente

    un merveilleux buffet deau et plusieurs fontaines

    jaillissantes.

    En contrebas du grand canal, hauteur du ch-

    teau, le Rouillon ruisseau qui traverse les jardins

    reoit le trop-plein des diverses pices deau.

    Depuis le XVIIIe sicle, leau circule jour et nuit, en

    toute saison, sans la moindre machinerie : le

    rseau aquatique des jardins dAnnevoie fonc-

    tionne entirement selon le principe de lcoule-

    ment naturel, ce qui tmoigne dune remar-

    quable connaissance du terrain et dune parfaite

    matrise des techniques dadduction et de rgu-

    lation des eaux , crit N. de Harlez.

    La douzaine dhectares de jardins, les

    nombreux bassins, fontaines et jets

    deau attendent les visiteurs pour

    leur murmurer que leau

    est source de vie et

    de beaut.

  • I 63

    Namur

    Charleville-Mzires

    Sedan

    In 1627 bouwt de familie Halloy een eerstekasteel eerder een klein landhuis meteen hoektoren in Annevoie, dat in 1696wordt gerfd door Jean de Montpellier.Een van zijn nakomelingen, Charles-Alexis,bouwt het huidige kasteel in 1758. De Montpelliers moeten in 2000 jammergenoeg afstand doen van hun kasteel. Hetwoongedeelte, in de vorm van een heellicht gebogen I, heeft aan de tuinzijde eenmooie gevel met een uitspringend cen-traal gedeelte, een driehoekig fronton eneen klein terras, dat weerspiegeld wordt ineen vijver.De binnenzijde van het kasteel is niet meerte bezoeken, maar de tuinen zijn sinds dejaren 30 open voor het publiek en zijn datnu nog altijd. In het midden van de 18e eeuw legt diezelfde Charles-Alexis deMontpellier de weelderige tuinen van Annevoie aan en zijn zoon Nicolas-Charles(1755-1813) maakt zijn werk af. De tuinen worden verfraaid en zorgvuldig onderhou-den door al hun nakomelingen en zijn opmerkelijk divers: lijnrechte Franse lanenen bloemperken, fantasievolle Italiaansefonteinen en watervalletjes en charmanteEngelse hoogstammige bomen.Water speelt de hoofdrol in deze tuinen enwordt vanuit vier bronnen via stenen aqua-ducten aangevoerd naar het 365 meterlange grote kanaal dat een prachtig wa-terwerk en diverse borrelende fonteinen

    van water voorziet. Onderaan het grote ka-naal, ter hoogte van het kasteel, stroomthet overtollige water van de diverse water-werken in de Rouillon, een beek die de tui-nen doorkruist. Sinds de 18e eeuw stroomthet water dag en nacht, het hele seizoen,zonder een enkele machine: het waternet-werk van de tuinen van Annevoie werkt vol-gens het principe van de natuurlijkestroming wat getuigt van een verbluffendekennis van het terrein en een perfecte beheersing van de technieken van water-aanvoer en -regulatie, schrijft N. de Harlez. Bezoekers kunnen door een twaalftal hec-tare tuinen dwalen op het ritme van hetkabbelende water. Diverse vijvers, fontei-nen, waterstralen tonen dat water een bronvan leven is en schoonheid.

    Belgique Province de NamurBelgi Provincie Namen

    Annevoie

    Kasteel en tuinen van Annevoie

    Kasteel niet te bezoeken.Tuinen te bezoeken pedago-gische activiteiten voor lagerescholen en kleuterscholen in devorm van schattenjachten in het Frans en/of NederlandsApril tot juni van 9.30 tot 17.30 uur juli tot augustus van 9.30 tot18.30 uur september tot november van 9.30 tot 17.30 uurAangegeven op diverse gps-routes: zie www.tourismegps.beToegankelijk voor mindervaliden.Parking.Beveiligde site.

    ANNEVOIE

  • 64

    Domaine fortifi de la

    Citadelle de Namur

    Contact

    Route Merveilleuse , 645000 Namur

    +32 [0]81 65 45 00info@citadelle.namur.be

    www.citadelle.namur.be

    La Citadelle de Namur, lune desplus grandes fortifications dEu-rope, reconnue et classe par laRgion wallonne soffre vous.Plusieurs visites originales vousferont revivre lhistoire de la Cita-delle. Avec le Citadelle Pass d-couvrez : le parcours commenten train touristique, la visite gui-de des plus grands souterrainsdEurope au sein dune Citadelle, la Mdivale (balade sur lastrate mdivale, exposition, visite du jardin des deux Tours), lefilm 2000 ans dHistoire . Dparts de Terra Nova. Un sitehistorique incontournable en Belgique ! Visite guide en fran-ais, anglais et nerlandais. Evnements : programmation laCitadelle prend deux ailes - mu-sique, thtre, histoire, visites.Nouveau ! Navette centre-ville Citadelle la CitadIn . DpartPlace de la Station. Arrts Placede lAnge et au Grognon. 2/persaller-retour. Renseignements lOffice duTourisme. Ouvert davril octobre.Pour les groupes, tous les jourssur rservation.Situ sur plusieurs circuits GPS :voir www.tourismegps.beAccessible en partie aux PMR.Parking.Site scuris.

    Domaine fortifide la Citadelle de Namur

    AERIALMEDIA

    Si les premires traces de fortifications du site

    qui constitue aujourdhui la citadelle de Namur

    remontent probablement la fin de lAntiquit,

    rien natteste loccupation permanente de lpe-

    ron rocheux situ au confluent de la Sambre et

    de la Meuse depuis lAntiquit.

    Par contre, on sait quune rsidence noble a

    exist cet endroit ds le milieu du Xe sicle.

    Vers la fin du XIe sicle, un rempart en pierre fut

    construit, puis renforc successivement par deux

    puissantes tours circulaires riges entre 1250 et

    le dbut du XIVe sicle et, durant la seconde moi-

    ti du XIVe sicle, par un second rempart flanqu

    de quatre tours.

    En 1421, la vente du comt de Namur par Jean III

    dernier comte de Namur entrane la dispari-

    tion progressive de la fonction rsidentielle du

    site au profit dune vocation militaire et strat-

    gique croissante : intgre aux tats bourgui-

    gnons ds 1429, puis aux Pays-Bas espagnols,

    Namur se transforme en place-forte. Le site cas-

    tral sadapte alors peu peu aux nouvelles tech-

    niques de lartillerie.

    En mai 1692, Louis XIV en personne met le sige

    devant Namur, qui capitule aprs cinq semaines.

    Vauban est ensuite charg de rparer et renfor-

    cer les dfenses, ce qui nempche la reprise de

    Namur en 1695 par les Allis mens par

    Guillaume III dAngleterre. Coehoorn ralise alors

    de nouveaux travaux pour amliorer le dispositif

    dfensif.

    En 1746, les troupes de Louis XV reprennent

    Namur ; ce sige est fatal lancien chteau des

    comtes. Aprs le dpart des Franais, les armes

    autrichiennes et hollandaises apporteront des

    modifications la citadelle. Puis Joseph II dcide

    le dmantlement partiel des fortifications en

    1782. Lorsque les Pays-Bas sont rattachs la

    France, Namur perd son intrt stratgique et la

    citadelle est dclasse en 1803.

    nouveau sous le contrle des Hollandais en

    1815, Namur retrouve son rle militaire. De 1816

    1825, la citadelle est entirement reconstruite et

    prend laspect quon lui connat. Dclasse en

    1891, la forteresse reprendra du service en 1914 et

    en 1940 avant que larme ne la quitte dfinitive-

    ment en 1975.

  • I 65

    Namur

    Charleville-Mzires

    Sedan

    De eerste sporen van versterkingen op deplek waar nu de citadel van Namen oprijst,dateren wellicht van het einde van de oud-heid, maar van een permanente nederzet-ting sinds de oudheid is geen spoor terugte vinden op deze rotsige uitloper, waarSamber en Maas samenvloeien.Wat we wel weten, is dat hier in het middenvan de 10e eeuw een adellijke residentiestond. Naar het einde van de 11e eeuw toewordt een stenen vestingmuur gebouwddie later versterkt wordt door twee mach-tige ronde torens, gebouwd tussen 1250en het begin van de 14e eeuw, en, in detweede helft van de 14e eeuw, door eentweede vestingmuur geflankeerd door viertorens.In 1421 nadat Jan III, de laatste graaf vanNamen het graafschap verkoopt, moet deresidentile functie van de site langzaamwijken voor een militaire en strategischefunctie: Namen maakt in 1429 deel uit vande Bourgondische Staten en later van deSpaanse Nederlanden en wordt zo eenvestingstad. De kasteelsite past zich danlangzaam aan de nieuwste technieken vande artillerie aan.In mei 1692 leidt Lodewijk XIV zelf een belegvan Namen dat zich na vijf weken over-geeft.

    Vauban krijgt dan de opdracht om de ver-dediging te herstellen en te versterken,maar toch wordt Namen in 1695 ingeno-men door de geallieerden onder leidingvan Willem III van Engeland. Coehoornvoert dan nieuwe werkzaamheden uit omde verdedigingsstructuur te verbeteren.In 1746 nemen de troepen van Lodewijk XVNamen terug in. Dit beleg is fataal voor hetoude kasteel van de graven. Na het vertrekvan de Fransen passen de Oostenrijkseen Nederlandse legers de citadel aan. In1782 beslist Jozef II dan om de versterkin-gen deels te ontmantelen. Als de Neder-landen bij Frankrijk worden gevoegd,verliest Namen zijn strategisch belang ende citadel wordt in 1803 gedeclasseerd.Als Namen in 1815 opnieuw onder het be-wind van de Nederlanders komt, neemthet zijn militaire rol opnieuw op. Van 1816 tot1825 wordt de citadel volledig heropge-bouwd in de vorm die we nu kennen. Hetfort wordt in 1891 gedeclasseerd om dan in1914 en 1940 opnieuw in dienst te tredenvoor het leger het fort in 1975 definitief verlaat.

    Belgique Province de NamurBelgi Provincie Namen

    Namur

    Citadel van NamenDe citadel van Namen is een vande grootste versterkingen van Europa en wordt door het WaalsGewest erkend en op de monu-mentenlijst geplaatst. Aan de handvan enkele originele bezoeken kuntu de geschiedenis van de citadelherbeleven. Met de Citadelle Passontdekt u: een rit, met commentaar,in een toeristentreintje, een rondlei-ding in een van de grootste Euro-pese onderaardse gangen in eencitadel, de middeleeuwen (wande-ling op het middeleeuws stratum,tentoonstelling, bezoek aan de tuinvan de twee torens), de film 2000jaar geschiedenis. Ga naar TerraNova. Een onmisbare historischesite in Belgi! Rondleiding in hetFrans, Engels en Nederlands.Events: programma Citadelle prenddeux ailes muziek, theater, geschiedenis, bezoeken. Nieuw!Pendelbus stadscentrum-citadel la CitadIn. Haltes aan de Place delAnge en Le Grognon. 2/pers.heen-terug. Info in het toerisme-kantoor.Open van april tot oktober. Voor groepen elke dag na reservering.Aangegeven op diverse gps-routes:zie www.tourismegps.beDeels toegankelijk voor mindervaliden.Parking.Beveiligde site.

    huile sur bois, Olivier Boseret

  • 66

    Chteau de

    Franc-Wart

    Contact

    Mme ColinRue du Village, 505380 Franc-Waret

    +32 [0]81 83 34 04dorothee@franc-waret.com

    www.franc-waret.com

    Visite des pices meubles,suite de salons des 18e et 19e sicles.Visite guide (F-NL-GB-D) uniquement sur rendez-voustoute l'anne pour groupes de 8 personnes minimum.Situ sur les circuits GPS du rseau La Hesbaye Vlo -Location salles de 10 200 pers.et repas 18e sicle pourgroupes de 20 35 pers.Accessible en partie aux PMR.Parking.Site scuris.

    Chteaude Franc-Wart

    En 1591, Hlne dYve, fille du lieutenant gouver-

    neur de Namur, pousa le baron Jean de Groes-

    beeck dont le fils Jean-Paul reut en hritage, en

    1653, la seigneurie de Franc-Wart avec chasteau,

    terres, bois, etc. cclsiastique, ledit Jean-Paul

    lgua ses biens son neveu Grard de Groes-

    beeck, lui-mme chanoine ! Mais comme une

    clause de lhritage lui interdisait de vendre le

    chteau, Grard obtint dtre relev de son sa-

    cerdoce et se maria. Hlas, il neut pas denfant.

    Hrit par un de ses neveux, le chteau de Franc-

    Wart passa ensuite aux marquis de Croix puis

    aux marquis dAndign qui y rsident.

    Cern de douves, le vaste chteau de Franc-

    Wart comporte une ferme fortifie de la fin du

    XVIe sicle en forme de U laquelle est adjointe

    un chteau en forme de H raccourci. Aprs un

    incendie, larchitecte Jean-Baptiste Chermane

    (1704-1770) transforma le chteau fort en une

    demeure lgante et confortable.

    Derrire le chteau, la ferme dispose dun accs

    indpendant via un pont-levis et un porche, et

    derrire la ferme, le domaine offre des jardins

    rguliers en terrasses avec deux charmants

    petits pavillons. lextrieur de lenceinte, se

    dresse lancienne orangerie (1753-1754), long

    btiment construit par Chermane, transform en

    curie en 1801 et flanqu de remises voitures

    en 1855.

    Flanqu de deux ailes, le long et majestueux

    corps de logis du chteau, haut de deux tages,

    est construit en briques et moellons de calcaire.

    On y pntre par un vestibule comportant un

    imposant escalier. Sur le premier palier a t

    amnage une chapelle habituellement dissimu-

    le par une tapisserie de Bruxelles. gauche du

    vestibule, se trouve une grande salle vote sou-

    tenue des colonnes qui abrite une exposition de

    documents hraldiques et de portraits des

    anciens seigneurs de Franc-Wart et de leurs

    familles allies. ltage sont amnags une

    srie de salons dcors de tableaux, de chemi-

    nes, de boiseries, de tapisseries et de meubles

    Louis XV.

  • I 67

    Namur

    Charleville-Mzires

    Sedan

    In 1591 trouwt Hlne dYve, dochter van deluitenant-gouverneur van Namen, metbaron Jan van Groesbeek. In 1653 erft zijnzoon Jean-Paul de heerlijkheid Franc-Wart met kasteel, gronden, bossen Degeestelijke Jean-Paul laat zijn bezit na aanzijn neef, Gerard van Groesbeek, die zelfeen kanunnik is! Maar omdat een clausulein de erfenis hem verbiedt om het kasteelte verkopen, slaagt Gerard erin om uit hetpriesterschap te treden zodat hij kan trou-wen. Helaas krijgt hij geen kinderen. Hetkasteel van Franc-Wart wordt overgelatenaan een van zijn neven en komt later inhanden van de markiezen van Croix endan de markiezen van Andign die hierwonen.Het enorme kasteel van Franc-Wart wordtomgeven door een slotgracht en omvateen U-vormige versterkte boerderij uit heteinde van de 16e eeuw en een kasteel inde vorm van een ingekorte H. Na eenbrand bouwt architect Jean-Baptiste Chermane (1704-1770) het kasteel om toteen stijlvolle en comfortabele woning.De boerderij achter het kasteel heeft eenaparte ingang via een ophaalbrug en eenpoort en het domein achter de boerderijbestaat uit strakke terrastuinen met tweecharmante kleine paviljoens. Buiten de omwalling ligt de oude oranjerie (1753-1754),een lang gebouw opgetrokken door

    Chermane dat in 1801 omgebouwd wordttot stallen en in 1855 geflankeerd wordtdoor koetshuizen. Tegen het lange en statige hoofdgedeeltevan het kasteel zijn twee vleugels aange-bouwd van twee verdiepingen hoog, gebouwd in baksteen en breuksteen. Deingang wordt gevormd door een vestibulemet een imposante trap. Op het bordes iseen kapel ingericht die gewoonlijk ver-schuild gaat achter een Brussels wand-tapijt. Links van de vestibule ligt een grotegewelfde zaal ondersteund door zuilenwaar een tentoonstelling loopt van heral-dische documenten en portretten van devoormalige heren van Franc-Wart en hunbondgenotenfamilies. Op de verdiepingliggen een aantal salons versierd metschilderijen, schoorstenen, houtwerk,wandtapijten en Lodewijk XV-meubelen.

    Belgique Province de NamurBelgi Provincie Namen

    Franc-Wart

    Kasteel van Franc-Wart

    Bezoek van de gemeubelderuimtes, salons uit de 18e en 19e eeuw.Rondleiding (F-NL-GB-D) enkelop afspraak, het hele jaar voorgroepen van minstens 8 personen.Aangegeven op de gps-routesvan het rseau La Hesbaye Vlo Verhuur van zalen voor10 tot 200 personen en 18e-eeuws diner voor groepenvan 20 tot 35 personen.Deels toegankelijk voor mindervaliden.Parking.Beveiligde site.

    FRANC-WART

  • 68

    Chteau de

    Fernelmont

    Contact

    Mr Andr Delsemme Mme Christine DessartRue des Combattants, 775380 Fernelmont

    +32 [0]81 81 25 39 (M. Delsemme) +32 [0]81 72 98 10 (Mme Dessart)dessart.christine7@hotmail.com

    Parking.Site scuris.

    Chteaude Fernelmont

    La plus ancienne partie du chteau de Fernel-

    mont fut construite vers la fin du XIIIe sicle pour

    Godescalc de Fernelmont, cadet de la noble

    famille de Noville. Environ 150 ans plus tard, vers

    1420, la demeure et son domaine passrent aux

    Dongelbergh dits de Longchamps qui les conser-

    vrent jusquen 1543, anne du mariage de

    Jeanne avec le chevalier Philippe de Marbais. En

    1618, leurs descendants vendirent leur chteau et

    leurs terres Jean-Franois de Barwitz qui devint

    baron de Fernelmont en janvier 1623. Fernelmont

    fut vendu une dernire fois en 1709, Charles-

    Franois dHarscamp. Depuis lors, ce chteau fut

    transmis par hritage aux marquis de Croix, aux

    comtes dAndign puis aux comtes de Grancey.

    Derrire la tour-porche trois niveaux datant de

    la fin du XIIIe sicle, difice unique en son genre

    par ses tourelles semi-circulaires et son amna-

    gement intrieur, le chteau fut difi au XVIe

    sicle, y compris la chapelle qui renferme de

    belles fresques.

    Au sicle suivant, on procda entre autres

    lajout dun tage et de la trs belle galerie

    toscane quatre arcades (1621) ainsi qu la

    construction des deux tourelles chaque angle

    de la faade arrire. Enfin, au XVIIIe sicle, on

    plaa le superbe pavement en toile de la cour

    et on ajouta un escalier dans laile sud.

    Inhabit depuis 1805, le chteau de Fernelmont

    fut dlest de ses meubles, et plusieurs de ses

    chemines furent dmontes pour tre places

    au chteau de Franc-Wart. Entour de douves

    qui se prolongent dans un tang, le chteau est

    prcd dune vaste cour laquelle on accde

    par un porche dentre. droite de celle-ci, se

    trouve la ferme, long btiment flanqu de deux

    grosses tours, tandis qu gauche, se situe une

    belle remise chariots sur piliers en calcaire. Ce

    remarquable ensemble donne encore une bonne

    ide de ce qutait une demeure seigneuriale au

    XVIe sicle.

  • I 69

    Namur

    Charleville-Mzires

    Sedan

    Het oudste deel van het kasteel van Fernelmont wordt gebouwd aan het eindevan de 13e eeuw voor Godescalc de Fernelmont, de jongste zoon van de adel-lijke familie de Noville. Zon 150 jaar later,omstreeks 1420, gaan de woning en hetdomein over op de familie Dongelberghvan Longchamps die de bezitters blijventot 1543. In dat jaar trouwt Jeanne met rid-der Philippe de Marbais. In 1618 verkopenhun nakomelingen het kasteel en de gron-den aan Jean-Franois de Barwitz die injanuari 1623 baron van Fernelmont wordt.Fernelmont wordt een laatste keer ver-kocht in 1709, aan Charles-Franois dHars-camp. Sindsdien is het kasteel via erfenisin handen gekomen van de markiezen vanCroix, de graven van Andign en later aande graven van Grancey.De portaaltoren van drie verdiepingen uithet einde van de 13e eeuw is uniek in zijnsoort, met zijn halfronde torentjes en interi-eurinrichting. Het kasteel wordt gebouwdin de 16e eeuw, met een kapel waar mooiefrescos hangen.

    Een eeuw later wordt onder meer een verdieping bijgebouwd en een heel mooieToscaanse galerij met vier bogengangen(1621) gebouwd. Op elke hoek van de achtergevel worden ook twee torens gebouwd. In de 18e eeuw tot slot wordt hetprachtige stervormige plaveisel op de bin-nenplaats gelegd en krijgt de zuidelijkevleugel er een trap bij.Het kasteel wordt niet meer bewoondsinds 1805 en de meubels en de meesteschoorstenen werden verwijderd en over-gebracht naar het kasteel van Franc-Wart.De omringende slotgracht mondt uit ineen vijver en voor het kasteel ligt een grootbinnenplein dat te bereiken is via een toe-gangspoort. Rechts ligt de boerderij, eenlang gebouw met twee grote torens enlinks staat een mooi koetshuis op kalkenpijlers. Dit opmerkelijke geheel schetst nogeen mooi beeld van de leenheerlijke woning uit de 16e eeuw.

    Belgique Province de NamurBelgi Provincie Namen

    Fernelmont

    Kasteel van Fernelmont

    Parking.Beveiligde site.

    FERNELMONT

  • 70

    Chteau de Crupet 12e eeuw Volledig privbezit, de buitenzijdeis open voor het publiek tijdens evenementen georganiseerd in hetdorp of tijdens erfgoeddagen. Zichtbaar vanaf de weg.

    Chteau de Wagne in Flore.

    Chteau de Sorinnes-la-Longue

    Chteau de la Posterie in Maillen Privgebouw, niet toegankelijk. Organisatie van spanwedstrijden. Zichtbaar vanaf de N4.

    Chteau-Ferme d'Arche in Maillen 17e eeuw - Privgebouw. Verhuur van zaal voor huwelijksfeesten, recepties, seminars, conferenties, tentoonstellingen, shows. Verhuur van twee gtes.

    Chteau Vivier l'Agneau in Courrire 17e eeuw Huwelijks-feesten, seminars, kamers.

    Chteau-Ferme de Petit-Courrire 17e eeuw - Centre Scout: 68 bedden, vergaderzalen of workshops, audiovisueel materiaal.

    Chteau de la Poste in Ronchinne Privgebouw omgevormdtot een hotel. Zaal te huren voor huwelijksfeesten of evenementen.Activiteiten en restaurant enkel voor gasten van het hotel.

    Chteau des Forges in Thon-Samson.

    Chteau-Ferme de Thon.

    Chteau du Moisnil in Maizeret 18e eeuw.

    Chteau Rieudotte in Andenne.

    Chteau de Melroy in Vezin 18e eeuw.

    Chteau Jaune in Namche.

    Chteau de Seilles privappartementen, te bezoeken aan de buitenkant. Zichtbaar vanaf de weg.

    Chteau de Chrimont in Sclayn - Evenementen, kleiduifschieten, paintball, 4x4, seminars, verhuur van zalen.

    Chteau de Bonneville

    Chteau d'Arenberg in Marche-les-Dames Militair domein, Ministerie van Defensie. Het kasteel is te zien vanaf de weg. Via ferrata en bergbeklimming in het WE. www.clubalpin.be

    Chteau de Seron in Forville 16e eeuw Privbezit van defamilie Heger, rozentuin, toegangsdreef.

    Chteau de Pontillas 18e eeuw - Priv, opmerkelijke landschapstuin.

    Chteau d'Hambraine 13e eeuw - Priv, in bezit van Dr. Isaac. De aangrenzende boerderij wordt ingenomen door La Porte du Plerin (herbronningsoord en pottenbakkerij) + receptiezalen. Ruimte te bezoeken.

    Chteau de Tillier 15e eeuw.

    Chteau de Marchovelette 19e eeuw.

    Chteau de Tronquoi in Tillier 17e eeuw.

    Chteau de Floriffoux

    Chteau de Sart-Eustache 16e eeuw.

    Chteau de Taravise in Fosses-la-Ville.

    Chteau du Chapitre in Fosses-la-Ville Priv-eigendom In het historisch centrum van Fosses. Aan de buitenzijde te bekijken

    tijdens een wandeling door het historisch centrum.

    Chteau d'En Leiche in Fosses-la-Ville Niet te bezoeken Toekomstig gebouw van het cultureel centrum en het

    gemeentebestuur.

    Chteau de Faulx-les-Tombes 19e eeuw.

    Chteau de Gesves 17e eeuw Rondleidingen mogelijk tijdens bepaalde culturele evenementen.

    Chteau de Haltinne Uitzonderlijk en gedeeltelijk te bezoekentijdens bepaalde culturele evenementen.

    Chteau domaine de Mozet Bezoekerscentrum voor groepen. Met sportieve en culturele infrastructuren. Woning en restauratie.

    Chteau Ladmirant ou Ruzette in Emines 17e eeuw Receptiezalen, chambres d'htes, tennisstages. Priv-eigendom.

    Chteau-Ferme de Mehaignoul in Meux 17e eeuw Seminars, huwelijksfeesten, recepties, vergaderingen.

    Chteau de La Bruyre in Saint-Denis 18e eeuw.

    Chteau d'Ostin in Villers-lez-Heest 18e eeuw Organisatie van muziekstages voor kinderen. Buiten de zomer: organisatie van evenementen en bedrijfsseminars.

    Chteau de Pitteurs in Villers-lez-Heest 18e eeuw - Priv. Eventueel te bezoeken op afspraak op 081/51 23 33.

    Chteau-Ferme de Beauffaux in Saint-Denis - Gte op de boerderij en pedagogische activiteiten.

    Chteau-Domaine d'Arthey in Rhisnes.

    Chteau-Domaine de La Falize in Rhisnes.

    Chteau-Ferme aux Chiens in Bovesse.

    Chteau du Chainiat (Lambert de Rouveroy) in Rhisnes.

    Domaine du Chenoy in Rhisnes - recepties, seminars, wijngaard.

    Chteau de Namur hotel, restaurant, hotelschool.

    Chteau des Comtes in Namen tentoonstelling over het leven in de citadel tijdens de middeleeuwen. Site opgenomen in de duidingsroute van de citadel.

    Chteau de La Plante

    Chteau de Beez 18e eeuw evenementen, seminars, recepties Kan op afspraak bezocht worden van april tot oktobervoor groepen van minstens 8 personen. Park vrij te bezoeken tijdens het Festival des Plantes.

    Chteau de la Marlagne in Wpion 19e eeuw - cultureel centrum.

    Chteau de Dave

    Chteau d'Hodoumont in Jallet (Ohey) 12e eeuw Privwoning. Bezoeken toegestaan tijdens de erfgoeddagen.

    Chteau d'En Bas in Arbre 18e eeuw privkasteel rondleidingen op zaterdag van 16.00 tot 19.00 uur en van 22.00 tot23.00 uur. Zondag van 16.00 tot 19.00 uur, vertrek om de 10 minuten.

    Chteau de Lesves 16e eeuw huwelijksfeesten, verjaardagen, familiefeesten, evenementen, renies, gtes.

    Privkastelendie zichtbaar zijn vanaf de weg

  • I 71

    Chteaux privs mais visibles de la route

    Chteau de Crupet - 11-12e s. - Totalement priv. L'extrieur est ouvert au public lors d'vnements organiss dans le village oupendant les Journes du Patrimoine.

    Chteau de Wagne Flore.

    Chteau de Sorinnes-la-Longue

    Chteau de la Posterie Maillen - Btiment priv non accessible. Organisation de concours d'attelage.

    Chteau-Ferme d'Arche Maillen - 17e s. - Btiment priv. Location salle pour mariages, rceptions, sminaires, confrences, expositions, spectacles. Location de deux gtes.

    Chteau Vivier l'Agneau Courrire - 17e s. - Mariages, sminaires, chambres.

    Chteau-Ferme de Petit-Courrire - 17e s. - Centre Scout : 68 lits, salles de runions ou d'atelier, matriel audio-visuel.

    Chteau de la Poste Ronchinne - Btiment priv mais trans-form en htel. Salle louer pour mariage ou vnements. Activits et restaurant uniquement pour les clients de l'htel.

    Chteau des Forges Thon-Samson.

    Chteau-Ferme de Thon.

    Chteau du Moisnil Maizeret - 18e s.

    Chteau Rieudotte Andenne.

    Chteau de Melroy Vezin - 18e s.

    Chteau Jaune Namche.

    Chteau de Seilles - logement d'appartements priv, visite extrieure possible. Visible de la route.

    Chteau de Chrimont Sclayn - vnements, tirs aux clays, paint-ball, 4x4, sminaires, location de salles.

    Chteau de Bonneville

    Chteau d'Arenberg Marche-les-Dames - Domaine militaire,Ministre de la Dfense. Le chteau se voit de la route. Via Ferrata et escalade le WE. www.clubalpin.be

    Chteau de Seron Forville - 16e s. - Priv appartient la famille mais visibles de la route Heger roseraie, drves d'accs.

    Chteau de Pontillas - 18e s. - Priv, parc paysager jardin remarquable.

    Chteau d'Hambraine - 13e s. - Priv, appartient au Dr Isaac. La ferme attenante est occupe par La Porte du Plerin (atelierde ressourcement et de travail de l'argile) + salles de rception.Espace visitable.

    Chteau de Tillier - 15e s.

    Chteau de Marchovelette - 19e s.

    Chteau de Tronquoi Tillier - 17e s.

    Chteau de Floriffoux

    Chteau de Sart-Eustache - 16e s.

    Chteau de Taravise Fosses-la-Ville.

    Chteau du Chapitre Fosses-La-Ville - Proprit prive -situ dans le centre historique de Fosses. dcouvrir de l'ext-

    rieur via la promenade du centre historique.

    Chteau d'En Leiche (dit"Winson") Fosses-la-Ville - Non accessible - Futur Btiment du Centre Culturel

    et de l'administration communale.

    Chteau de Faulx-les-Tombes - 19e s.

    Chteau de Gesves - 17e s. - Vistes guides possibles lors de certaines manifestations culturelles.

    Chteau de Haltinne - Visites exceptionnelles et partielles lorsde certaines manifestations culturelles.

    Chteau domaine de Mozet - Centre d'accueil pour groupes. Comprend des infrastructures sportives et culturelles. Logement et restauration.

    Chteau Ladmirant ou Ruzette Emines - 17e s. - Salles de rception, chambres d'htes, stages de tennis. Proprit prive.

    Chteau-Ferme de Mehaignoul Meux - 17e s. - Sminaires, mariages, rceptions, runions.

    Chteau de La Bruyre Saint-Denis - 18e s.

    Chteau d'Ostin Villers-lez-Heest - 18e s. - Organisation de stages musicaux pour enfants, Hors t : organisation d'vnements et de sminaires d'entreprises.

    Chteau de Pitteurs Villers-lez-Heest - 18e s. - Priv. Visites sur rendez-vous au 081/51 23 33.

    Chteau-Ferme de Beauffaux Saint-Denis - Gte la ferme et activits pdagogiques.

    Chteau-Domaine d'Arthey Rhisnes.

    Chteau-Domaine de La Falize Rhisnes.

    Chteau-Ferme aux Chiens Bovesse.

    Chteau du Chainiat (Lambert de Rouveroy) Rhisnes.

    Domaine du Chenoy Rhisnes - rceptions, sminaires, vignoble.

    Chteau de Namur - Htel et restaurant dapplication delcole Htelire provinciale de Namur.

    Chteau des Comtes Namur - lieu d'exposition retraant lavie la citadelle l'poque du Moyen Age.

    Site intgr dans le circuit d'interprtation de la Citadelle.

    Chteau de La Plante

    Chteau de Beez - 18e s. - v nements, sminaires, rception Peut tre visit sur rendez-vous de avril octobre pour lesgroupes de min. 8 pers. Visite libre du parc durant le Festival des Plantes.

    Chteau de la Marlagne Wpion - 19e s. - Centre culturel.

    Chteau de Dave

    Chteau d'Hodoumont Jallet (Ohey) - 12e s. - Rsidence prive. Visites autorises lors des Journes du Patrimoine.

    Chteau d'En Bas Arbre - 18e s. - Chteau priv - Visites guidessamedi de 16h00 19h00 et de 22h00 23h00. Dimanche de16h00 19h00 dpart toutes les 10 min.

    Chteau de Lesves - 16e s. - crmonies de mariages, anniversaires, ftes familiales, vnements, runions, gtes.

  • 72

    De projectpartners van Les partenaires du projet

    La Meuse et Vous

    Office du Tourisme de Charleville-Mzires

    CharlevilleLa ville rayonne autour d'un vritable joyaux architectural de lapremire moiti du XVIIe sicle, la Place Ducale, inspire de laPlace des Vosges (Paris). Elle ouvre vers de longues perspec-tives et vers l'axe pitonnier propice au shopping ; aussi vers lesberges de Meuse qui invitent dcouvrir la vie du clbre poteArthur Rimbaud (Muse et Maison Rimbaud) ou la proche nature partir du Mont Olympe (Centre aquatique, base nautique, portfluvial et la voie verte trans-ardenne).Les jeux de symtrie ouvrent sur de nombreuses places an-nexes composes de sublimes cours intrieures (Muse de l'Ardenne : Art, Archologie, Tradition Ardennaise). La Place Du-cale est aussi un crin pour de nombreuses animations tout aulong de l'anne : Festival Mondial des Thtres de Marionnettes,Festival des confrries, les Ailleurs, les ftes de Gonzague ...

    Le Muse de l'ArdenneIntgr dans un pavillon de la place Ducale, ce muse dart raconte lhistoire des Ardennes et de son chef-lieu. Cest incontestablement lun des plus beaux muses de la rgion. Lescollections permanentes y sont trs varies : lhistoire indus-trielle, le travail de lardoise, collection numismatique, collectionde la manufacture d'armes royale de Charleville Expositionstemporaires, collections de marionnettes ... voir : la statue du fondateur Charles de Gonzague, le GrandMarionnettiste (horloge monumentale du crateur Jacques Monestier, personnage automate en laiton de 10 mtres de haut),l'ancienne Place St Franois, le thtre municipal du 19e sicle,l'Esplanade Roger Mas (vritable lieu de vie situ quelquescentaines de mtres de lhypercentre de Charleville-Mzires),la Plaine du Mont Olympe (centre aquatique, base nautique,plaines de jeux, camping, port fluvial, le tout sur 14 hectares).

    MziresCit du IXe sicle et plaque tournante du commerce nord-euro-pen par la Meuse pendant tout le moyen-ge.Elle a conserv ses remparts firement dfendus par le cheva-lier Bayard contre les armes de Charles Quint en 1521, La Basi-lique N-D d'Esprance (fin XVe s.) a reu en 1570 le mariage royalde Charles IX et d'Elisabeth d'Autriche. L'difice comporte un vritable trsor : des vitraux commands aux ateliers de Picassodans les annes 1950 et raliss par son ami et collaborateur,Ren Drrbach. 1000 m2 d'une oeuvre unique qui a demand 25 annes de ralisation. voir galement : La Macrienne (industrie des premires heures de l'automobile), La Prfecture(Ancien Palais des Tournelles et cole Royale du Gnie / GasparMonge).

    Toeristische Dienst van Charleville-Mzires

    CharlevilleDe stad ligt rond een bouwkundige parel uit de eerste helft van de

    zeventiende eeuw, de Place Ducale, genspireerd op de Place

    des Vosges (Parijs). Het opent veel perspectieven op de winkel-

    straat voor voetgangers, maar ook op de oevers van de Maas die

    ware uitnodiging vormen om het leven van de beroemde dichter

    Arthur Rimbaud (Huis van Rimbaud en museum) of het nabijgele-

    gen natuurgebied van de Mont Olympe (watercentrum, watersport,

    rivierhaven en de Voie verte Trans-Ardennes) te gaan ontdekken.

    De symmetriespelen monden uit op allerlei plekken met sublieme

    binnenplaatsen (Museum van de Ardennen: kunst, archeologie,

    Ardense Tradities). De Place Ducale is ook de locatie voor talrijke

    evenementen, het hele jaar door: het Festival Mondial des Thtres

    de Marionnettes, het Festival des Confrries, de Ailleurs, de

    Ftes de Gonzague...

    Het Muse de lArdenneIn een paviljoen, gelegen op de Place Ducale, vertelt dit kunst-

    museum het verhaal van de "Ardennen" en van hun hoofdstad. Dit

    is zonder twijfel n van de mooiste musea in de regio. De perma-

    nente collecties zijn erg gevarieerd: de industrile geschiedenis,

    het werk van de leisteen, een muntenverzameling, een verzameling

    van de koninklijke wapenfabriek in Charleville... Tijdelijke tentoon-

    stellingen, marionettencollecties

    Ook te bezichtigen: Het standbeeld van de stichter Charles de

    Gonzague, de Grand Marionnettiste (een monumentale klok van

    Jacques Monestier, met een 10-meter hoge figuur), de voormalige

    Place St Franois, de Thtre Municipal uit de 19e eeuw, de

    Esplanade Roger Mas (op slechts enkele honderden meters van

    het centrum van Charleville-Mzires), het Plaine du Mont Olympe

    (watercentrum, watersport, speeltuinen, camping, rivierhaven,

    allemaal verspreid over 14 hectare).

    MziresDeze stad uit de negende eeuw was in de Middeleeuwen het

    handelscentrum voor Noord-Europa langs de Maas.

    De stad heeft haar omwalling bewaard dat in 1521 verdedigd werd

    door de Chevalier Bayard tegen de legers van Karel V. De Basili-

    que Notre-Dame dEsprance (laat 15e eeuw) ontving in 1570 het

    koninklijk huwelijk van Karel IX en Elisabeth van Oostenrijk. Het

    gebouw bevat een ware schat aan gebrandschilderde ramen die

    in de jaren 50 werden besteld aan het atelier van Picasso. Ze

    werden gemaakt door Picassos vriend en medewerker, Ren

    Drrbach. 1000m in n stuk, ongeveer 25 jaar werk. Zie ook: De

    Macrienne (van het begin van de auto-industrie), de Prfecture

    (Ancien Palais des Tournelles en Ecole Royale du Gnie/Gaspar

    Monge).

  • I 73

    Les RempartsLes premiers remparts de la ville ont t levs au XIe sicleafin de renforcer la motte castrale. partir du XIIIe s., une ex-tension importante de la ville motive l'dification d'une secondeligne de remparts, Mzires se donne les moyens d'accueillirplus de marchands et profite de l'exode des clbres mar-chands ligeois pour asseoir sa posisition de ville commercialemosane.

    La Basilique Notre-Dame d'EspranceCommence en 1499, la construction de l'glise a dur plus d'unsicle. Le style, d'une belle unit est gothique flamboyant tardif.Le portail sud "no-gothique" et la flche ont t ajouts au XIXe sicle.Exceptionnelles clefs de votes en croises d'ogives avec denombreuses clefs pendantes richements dcores. Les vitrauxont t raliss entre 1955 et 1979 par Ren Drrbach (1910 -1999), peintre et sculpteur, collaborateur et ami de Picasso. C'estune composition abstraite de plus de 1000m2 conue commeun support de mditation.Drrbach sacralise la lumire en utilisant les signes de la tradi-tion chrtienne (la croix, le coeur, le cercle, la ligne ...) leurs correspondances numriques et le symbolisme des couleurs,reflet du cycle de la vie et de la mort. L'oeuvre est ordonne autour de la dualit "Vierge Noire" et "Vierge de Lumire" voir : La Macrienne, la prfecture, ancien Palais desTournelles et cole Royale du Gnie, les batisses Art Dco.

    Arthur RimbaudCharleville est la ville qui l'a vu natre en 1854, il y passa son enfance et son adolescence avant de rejoindre Paris et de dcouvrir le monde. Le Muse Rimbaud vous proposera deprendre connaissance des diverses correspondances ; les por-traits de famille, ses effets personnels et l'original du pome Voyelles vous seront galement proposs. La Maison Rim-baud dite La Maison des Ailleurs vous accompagnera danschacun des voyages que le pote a entrepris au cours de savie. Un itinraire rimbaldien sur la ville et l'ensemble du dpar-tement vous seront proposs l'Office de tourisme vous per-mettant de partir sur les traces du pote aux semelles de vent,un parcours qui se termine au cimetire de la ville o Arthur Rimbaud est enterr depuis 1891.

    Le Muse Arthur RimbaudLa vie et l'oeuvre du pote y sont voques au travers de nom-breuses photographies et fac-simils. La dimension littraire etpotique est trs prsente au travers de nombreuses reproduc-tions de manuscrits qui tmoignent de l'intensit cratrice dujeune pote. Le Muse fait galement une large place aux artistes du XXe sicle dont l'oeuvre fait rfrence Arthur Rim-baud : parmi eux Picasso, Lger, Giacometti, Cocteau, Max Ernst,Sonia Delaunay ou, plus prs de nous, Ernest Pignon-Ernest. Par ailleurs, le Muse Rimbaud prsente des documents audio-visuels et des extraits de films montrant la diversit des approches que l'on peut avoir de l'oeuvre et de la personnalitdu pote.

    La Maison Rimbaud dite "La Maison des Ailleurs"Elle se doit d'voquer cette effervescence potique et les dparts incessants vers les villes et contres qui fascinaient

    De omwallingDe eerste stadsmuren werden gebouwd in de 11e eeuw om de kas-

    teelheuvel te versterken. Vanaf de 13e eeuw maakt de uitbreiding

    van de stad een tweede verdedigingslijn noodzakelijk. Mzires

    kreeg toen de capaciteit om meer koopslui te ontvangen en

    genoot zo van de intocht van beroemde kooplieden uit Luik om

    haar positie als handelsstad langs de Maas te verstevigen.

    De Basilique Notre-Dame dEspranceDe bouw van de kerk werd gestart in 1499, en duurde meer dan

    een eeuw. De stijl is late gotiek. De neogotische zuidelijke

    toegangspoort en de pijl werden in de 19e eeuw toegevoegd.

    De basiliek heeft uitzonderlijke hoekstenen in kruisbogen met tal

    van rijk versierde hangers. De gebrandschilderde ramen werden

    tussen 1955 en 1979 gemaakt door Ren Drrbach (1910-1999),

    schilder en beeldhouwer, maar ook medewerker en vriend van

    Picasso. Het gaat om een abstracte compositie van meer dan

    1000m, ontworpen als een ondersteuning voor meditatie.

    Drrbach verheiligt het licht met behulp van de symbolen van de

    christelijke traditie (het kruis, het hart, cirkels, lijnen...) en de bijbe-

    horende numerieke symboliek en kleuren, als een weerspiegeling

    van de cyclus van leven en dood. Het werk draait rond de dualiteit

    van de "Zwarte Madonna" en Onze Lieve Vrouw van het Licht ".

    Te zien: De Macrienne, de Prfecture, het voormalig Palais desTournelles en de Ecole Royale du Gnie, en de Art Dco-gebouwen.

    Arthur RimbaudCharleville is de stad dat hij in 1854 werd geboren, hij bracht er zijn

    jeugd en adolescentie door voordat hij naar Parijs trok en de

    wereld ging ontdekken. Het Muse Rimbaud toont u de verschil-

    lende brieven, familiefoto's, en persoonlijke bezittingen van de dich-

    ter, evenals een origineel van het gedicht "Voyelles". Het Maison

    Rimbaud, ook bekend als La Maison des Ailleurs begeleidt

    u door elke reis die de dichter heeft ondernomen. Er wordt u een

    Rimbaud-route door de stad en het hele departement aangebo-

    den bij de Toeristische Dienst, op die manier kunt u in de voetspo-

    ren treden van de dichter met de windzolen, een reis die eindigt

    bij de stadskerkhof waar Arthur Rimbaud sinds 1891 begraven ligt.

    Het Muse Arthur RimbaudHet leven en werk van de dichter komen hier aan bod door middel

    van talrijke foto's en facsimile's. De literaire en potische dimensie

    is zeer aanwezig via een groot aantal reproducties van manuscrip-

    ten die getuigen van de creatieve intensiteit van de jonge dichter.

    Het museum is ook een geweldige plek voor kunstenaars van de

    twintigste eeuw, wiens werk refereert aan Arthur Rimbaud, onder

    wie Picasso, Leger, Giacometti, Cocteau, Max Ernst, Sonia Delaunay,

    of dichter bij huis, Ernest Pignon-Ernest. Bovendien presenteert het

    Muse Rimbaud audiovisuele- en filmfragmenten die de diversiteit

    aan mogelijke benaderingen voorstellen van het werk en de

    persoonlijkheid van de dichter.

    Het Maison Rimbaud, ook genaamd "La Maison des AilleursHet Maison Rimbaud roept de potische opwinding op en de

    constante uitstroom naar de steden en landen die Arthur Rimbaud

    gefascineerd hebben. Het huis werd geopend in oktober 2004, en

    is sindsdien uitgerust met allerlei visuele en geluidseffecten die

    het tot leven brengen. Aan het einde van de binnenplaats van het

    huis is er nu een ruimte opgezet voor de schrijver of kunstenaar

    die er wenst te verblijven.

  • 74

    Arthur Rimbaud. Ouverte en octobre 2004, cette maison est aujourd'hui entirement habite par des vocations visuelles etsonores qui contribuent lui donner vie. Au fond de la cour dela maison est aujourd'hui amnag un espace pour crivain ouartiste en rsidence.

    Capitale Mondiale des Thtres de MarionnettesLongtemps considr comme un art mineur, destin aux seulsenfants, lart de la marionnette a grandi et sest dvelopp dansla ville de Rimbaud, dvoilant les multiples facettes dun art universel.Capitale mondiale des arts de la marionnette, Charleville-Mzires se transforme la fin de l't en un gigantesque castelet. Devenu l'vnement incontournable de la rentre, leFestival Mondial des thtres de Marionnettes, organis par lespetits comdiens de chiffon, runit plus de 150 000 spectateursen salle et en extrieur et rassemble prs de 250 troupes venuesdes cinq continents. En plus de ce temps fort biennal, toute l'anne, l'cole Suprieure Nationale des Arts de la Marionnetteforme des tudiants du monde entier l'art de la marionnette.La Ville est galement le sige de l'Union Internationale de laMarionnette, centre ressources pour les marionnettistes interna-tionaux.Le grand Marionnettiste s'affiche quant lui comme une attrac-tion permanente de la ville. Cet automate de 10 mtres de hautprsente chaque jour de 10 h 21 h en douze tableaux la lgende des quatre fils Aymon. (Rtrospective de l'ensembledes tableaux le samedi 21h15).

    Porte de l'Ardenne et Coeur d'ArdenneAu nord de la ville commence le vieux massif schisteux de l'Ar-denne et sa fort verdoyante. La Meuse y dveloppe ses plusbeaux mandres ... Fort de son pass industriel, notre territoireconserve sa culture sidrurgique et mtallurgique. Les paysagesde la valle de la Meuse ont inspir de nombreuses lgendesdont la trs clbre lgende des Quatre Fils Aymon et du chevalBayard pourchasss inlassablement par l'empereur Charle-magne.

    La Voie verte "Trans-Ardennes" pied, vlo, ou en rollers, un moment de dtente pour tous !Longeant la Meuse entre Charleville-Mzires et Givet, la nouvelle Voie verte Trans-Ardennes est amnage sur lancienchemin de halage. L, vous tes amen dcouvrir les paysages de cette valle riche de lgendes. Accessibles tous,les 83 km de promenade offrent de nombreuses balades apprcier tout au long de litinraire. voir : Le Fort des Ayvelles (superbe tmoin de larchitecturemilitaire du 19e sicle incarne par le gnral Sr de Rivires),Le Muse du Vieux Nouzon (Au coeur d'un des berceaux de l'industrie ardennaise), le Muse du Vieux Warcq et la Tour del'Eau (prsente la ferronnerie locale au sicle dernier), Ecomu-se du linge de Montcy-Notre-Dame.

    Office de Tourisme de Charleville-Mzires et sa rgion4 Place Ducale 08102 Charleville-Mzires CedexTl. +33 (0)3 24 55 69 90 contact@charleville-tourisme.com www.charleville-tourisme.com

    Wereldhoofdstad van het PoppentheaterHet poppentheater werd lang beschouwd als een kleine kunst die

    alleen bedoeld was voor kinderen, maar in de stad van Rimbaud

    is het uitgegroeid tot een ware kunst, met alle facetten van deze

    universele kunst.

    De Wereldhoofdstad van het Poppentheater, Charleville-Mzires,

    wordt tegen het einde van de zomer omgevormd tot een heuse

    poppenkast. Het Festival Mondial des Thtres de Marionnettes

    is uitgegroeid tot n van de belangrijkste van het seizoen, het trekt

    meer dan 150.000 toeschouwers en telt ongeveer 250 manschap-

    pen van vijf continenten. Naast dit tweejaarlijks hoogtepunt leidt de

    Ecole Suprieure Nationale des Arts de la Marionnette studenten

    uit de hele wereld op in de kunst van het poppenspel. De stad is

    ook het hoofdkwartier van de Union Internationale de la Marion-

    nette, een referentiecentrum voor internationale poppenspelers.

    De Grand Marionnettiste verschijnt op zijn beurt als een perma-

    nente attractie in de stad. Deze automaat dan 10 meter hoog,

    brengt dagelijks de legende van de vier Heemskinderen in twaalf

    taferelen (van 10u00 tot 21u00, met een retrospectief op alle

    taferelen op zaterdag om 21u15).

    Porte de lArdenne en Coeur dArdenneTen noorden van de stad beginnen de oude leistenen bergen van

    de Ardennen en de groene bossen. De Maas ontwikkelt haar

    mooiste meanders... Onze streek met een sterke industrile

    geschiedenis behoudt haar cultuur van het metaal en het staal.

    De landschappen van de Maasvallei hebben talrijke legendes

    genspireerd, waaronder de bekende legende van de Vier Heems-

    kinderen en het Ros Beiaard, die meedogenloos achtervolgd

    werden door Keizer Karel de Grote.

    De Voie verte Trans-ArdennesTe voet, op de fiets of op skeelers, hier kan iedereen zich ontspan-

    nen!

    De nieuwe Voie Verte Trans-Ardenne, die tussen Charleville-

    Mzires en Givet langs de Maas trekt, werd aangelegd op een

    voormalig jaagpad. Hier kunt u de landschappen ontdekken van

    deze vallei vol legendes. De 83 kilometer wegen zijn toegankelijk

    voor iedereen een biedt talrijke wandelingen om langs de weg te

    genieten.

    Te zien: Het Fort des Ayvelles (een getuige van de prachtige 19e -eeuwse militaire architectuur belichaamd door Generaal Sr

    de Rivires), het Muse du Vieux Nouzon (in het centrum van n

    van de bakermatten van de Ardense industrie), het Muse du

    Vieux Warcq en de Tour de lEau (die het ijzerwerk uit de voorbije

    eeuw voorstelt), het Ecomuse du Linge in Montcy-Notre-Dame.

    Toeristische Dienst van Charleville-Mzires en omstreken4 Place Ducale 08102 Charleville-Mzires Cedex

    Tel. +33 (0)3 24 55 69 90

    contact@charleville-tourisme.com

    www.charleville-tourisme.com

  • I 75

    Communaut dAgglomration Cur dArdenne

    La Communaut d'agglomration Cur d'Ardenne Situe au cur du dpartement des Ardennes franaises, laCommunaut d'agglomration Cur d'Ardenne regroupe(en janvier 2012) 9 communes situes en priphrie de Charle-ville-Mzires, sa ville centre par ailleurs chef lieu du dparte-ment.Ce charmant mlange de ville et de villages donnent ce terroirune ambiance trs particulire idale pour la dcouverte et leloisir. On y trouve les avantages d'un milieu urbain (liaison avecParis en TGV, htels et bonnes tables, cinmas, vie culturelleriche, et festivits de toute nature...), mais cette agglomration a aussi l'avantage certain d'tre situe la porte du nouveauPNR des Ardennes et l'entre de la voie verte trans' Ardennes.Incontestablement Cur d'Ardenne est le lieu de dpartidal d'aventures diverses.

    PNR des Ardennes, 47e parc en France !Au Nord des Ardennes, frontaliers avec la Belgique, rgnent despaysages aussi inattendus quinsolites : falaises abruptes de laPointe de Givet, mandres boiss des Valles de Meuse et deSemoy, landes tourbeuses du Plateau de Rocroi aux doux val-lons bocagers de la Thirache ardennaise Cest pour valoriserce patrimoine exceptionnel, dvelopper durablement ce terri-toire et donner une image nouvelle des Ardennes grce unlabel de qualit, que les acteurs locaux se sont rassembls afinde crer un Parc naturel rgional. Lide sest concrtise le 21 dcembre 2011, avec la signaturede la Charte du Parc Naturel Rgional des Ardennes par le Pre-mier ministre Franois Fillon. Une signature officielle qui labellisele Parc et le positionne comme le 47e de France et le troisimede la rgion Champagne-Ardenne. Gr par les collectivitsgrce un "Syndicat mixte "qui lui est propre, le Parc ne rgle-mente pas, ne contraint pas, mais au contraire agit par engage-ment volontaire et par conviction.

    Une dynamique conomique base sur les ressources localesLa mise en place dun Parc est loccasion privilgie denvisagerde nouvelles perspectives conomiques pour le territoire. Ainsi,le Parc fait une priorit de la valorisation des activits tradition-nelles du territoire, quelles portent sur les ressources minrales,forestires ou agricoles, par le renforcement des activits detransformation sur le Parc et par la mise en valeur des savoir-faire spcifiques, ou porteurs de limage des Ardennes.

    Un patrimoine naturel et paysager a prserver et valoriserLe territoire bnficie dun environnement exceptionnel, souventmconnu. Cest partir de ce constat que les acteurs locaux ontpris le parti de favoriser le maintien des paysages et la protec-tion des ressources naturelles qui participent forger lidentitet lauthenticit du territoire. Le maintien de cet environnementde qualit passe galement par une gestion conome des res-sources qui concerne aussi bien les particuliers que les entre-prises et les collectivits, dans la consommation de lnergie oula gestion de leau et des dchets.

    Communaut dAgglomration "Cur dArdenne"

    La Communaut d'agglomration Cur d'Ardenne De Communaut dAgglomration Coeur dArdenne ligt in het

    hart van Franse departement Ardennes en verzameld (in januari

    2009) de negen randgemeentes van Charleville-Mzires, het

    centrum en de hoofdstad van het departement.

    Deze charmante mengeling van steden en dorpen geeft deze

    streek een aparte karaktertrek die ideaal is voor ontdekking en

    ontspanning. U geniet er van de voordelen van een stedelijke

    omgeving (gekoppeld aan Parijs met de TGV, hotels en goede

    restaurants, bioscopen, een rijk cultureel leven, feesten...), maar

    deze stad heeft ook het voordeel dat het net naast het nieuw

    regionaal natuurpark van de Ardennen ligt, aan de start van de

    Voie Verte Trans-Ardennes.

    Het Coeur des Ardennes is zonder twijfel het ideale vertrekpunt

    voor allerlei avonturen.

    Het regionaal natuurpark van de Ardennen, het 47e park in Frankrijk!In het noorden van de Ardennen, aan de grens met Belgi, liggen

    er onverwachte en ongewone landschappen: de steile kliffen van

    de Pointe de Givet, de kronkelende beboste valleien van de Maas

    en de Semoy, de venen van het Plateau de Rocroi, de zachte

    valleien van de Thirache ardennaise... Precies om dit bijzonder

    erfgoed te valoriseren, deze streek duurzaam te ontwikkelen, en

    de Ardennen een nieuw beeld te geven dankzij een keurmerk, zijn

    lokale partners samengekomen om een nieuw regionaal natuur-

    park te creren.

    Het concept werd op 21 december 2011 werkelijkheid met de

    ondertekening van de Charte du Parc Rgional des Ardennes

    door Franse premier Franois Fillon. Een officile ondertekening,

    die het park labelt en positioneert als het 47e van Frankrijk en de

    derde in de regio Champagne-Ardenne. Het park wordt beheert

    door gemeenschappen, door middel van een eigen "gezamenlijke

    unie", wat betekent dat het park niet reguleert of dwingt, maar

    volgens vrijwillige inzet en overtuiging werkt.

    Een economische dynamiek gebaseerd op lokale grondstoffenDe oprichting van een park is de ideale gelegenheid om nieuwe

    economische mogelijkheden te verkennen voor het gebied. Zo

    werd het een prioriteit van het park om de traditionele activiteiten

    uit de streek te valoriseren, ongeacht of het gaat om minerale

    grondstoffen, bosbouw of landbouw, door het versterken van de

    verwerkingsactiviteiten op het park en het valoriseren van speci-

    fieke vaardigheden of van het beeld van de Ardennen.

    Een landelijk en natuurlijk erfgoed om te behouden en te valoriserenHet gebied geniet van een vaak miskende uitzonderlijke omgeving.

    Het is vanuit deze vaststelling dat de lokale partners ervoor

    gekozen hebben om het onderhoud van het landschap en de

    bescherming van de natuurlijke grondstoffen die de identiteit en

    authenticiteit van de streek meebepalen, te bevorderen. De hand-

    having van deze kwaliteitsomgeving vereist ook een verstandig

    gebruik van de bestaande grondstoffen, door zowel particulieren

    als bedrijven en gemeenschappen, op gebied van energieverbruik,

    of water- en afvalbeheer.

  • 76

    Identit et qualit de vie : contribuer au dveloppement socialLe cadre de vie regroupe de nombreuses composantes : archi-tecture et structuration de lespace, accs aux services, au logement et vie culturelle et sociale. Maintenir un tissu urbain etrural cohrent travers la confortation des services et affirmerla qualit de vie dans les Ardennes apparat comme une prioritpour le Parc. Ce volet de la charte aborde galement lanimationdu territoire travers la promotion des actions menes et lamise en place dune politique de sensibilisation et dducationpour tous les publics, prioritairement les plus jeunes.

    Zoom sur quelques chiffres du PNR 75 887 habitants, 116 000 hectares, 91 communes.Point culminant situ la Croix-Scaille : 502 mtres.Un patrimoine culturel et architectural diversifi associ lhis-toire religieuse, militaire et industrielle du territoire : glises for-tifies, Citadelle de Rocroi, Fort Cond, chteau de Moncornet,cits ouvriresCinq units paysagres : Thirache ardennaise, Val deSormonne, Plateau de Rocroi, Massif ardennais, Pointe de Givet.

    La Voie verte Trans-Ardennes pied, vlo, ou en rollers, un moment de dtente pour tous ! Au long de la spectaculaire valle de la Meuse, la Voie verteTrans-Ardennes offre un parcours facile de 83 km entre Charle-ville-Mzires et Givet, prs de la frontire belge. 1h45 de Paris par TGV, Charleville-Mzires, avec ses l-gantes faades blondes, constitue une porte dentre idale duparcours amnag sur lancien chemin de halage. Le train quichemine dans la valle permet de moduler votre balade et derevenir sans fatigue grace au Pass' Ardennes (en vente en gareou l'Office de tourisme de Charleville-Mzires).Un parfait week-end nature en perspective. lavenir, la Voie verte TransArdennes se poursuivra au sud versSedan et Mouzon en remontant la valle de la Meuse.

    Communaut dAgglomration Cur dArdenne 49 avenue Lon Bourgeois 08000 Charleville-Mzires

    Communaut de Communes Meuse et Semoy

    Au nord du dpartement des Ardennes, la Communaut deCommunes Meuse et Semoy est constitue de 9 communes situes pour certaines le long de la Semoy et d'autres le longde la Meuse au coeur de valles et de massifs forestiers remar-quables.Deville I Laifour I Montherm I Bogny-sur-Meuse I Haulm Tournavaux I Thilay I Hautes-Rivires I Joigny-sur-Meuse

    La volont de ce regroupement de communes ft de crer unespace de solidarit pour dvelopper et amnager durablementnotre territoire. Dans le but de dployer un rel intrt commu-nautaire, la Communaut de Communes Meuse et Semoyexerce ses comptences afin de rendre le territoire attractifdans un souci de dveloppement local et durable.

    Identiteit en levenskwaliteit: bijdragen tot de sociale ontwikkelingDe leefomgeving omvat veel onderdelen: architectuur en structu-

    rering van de ruimte, toegang tot diensten, huisvesting en culturele

    en sociale leven. Zorg dragen voor een consistente stedelijke en

    landelijke samenleving door een confrontatie van de verschillende

    diensten en de levenskwaliteit in de Ardennen bevestigen is n

    van de prioriteiten van het park. Dit onderdeel van het charter bevat

    ook de animatie van het grondgebied door het bevorderen van

    acties en het opzetten van een onderwijsbeleid voor alle doelgroe-

    pen, maar voornamelijk jongeren.

    Enkele cijfers over het regionaal natuurpark...75 887 inwoners, 116 000 hectare, 91 gemeenten.

    Hoogste punt op de Croix-Scaille: 502m.

    Een cultureel en architecturaal erfgoed in verband met de

    religieuze, militaire en industrile geschiedenis van het gebied:

    versterkte kerken, de Citadel van Rocroi, Fort Cond, het Chteau

    de Montcornet, woonwijken... Vijf landschappelijke eenheden:

    Thirache ardennaise, Val de Sormonne, Plateau de Rocroi,

    Massif ardennais, en Pointe de Givet.

    De Voie verte Trans-ArdennesTe voet, op de fiets of op skeelers, hier iedereen kan zich ontspannen!

    De Voie verte Trans-Ardennes biedt een gemakkelijke route van

    83 kilometer door de spectaculaire Maasvallei. Het parcours is

    redelijk gemakkelijk en trekt van Charleville-Mzires naar Givet, bij

    de Belgische grens.

    Op 1u45 van Parijs met de TGV, is Charleville-Mezieres, met zijn

    elegante gevels, een ideaal startpunt van het parcours dat werd

    aangelegd over het oude jaagpad. De trein die door de hele vallei

    rijdt biedt u de mogelijk om onvermoeid terug te keren dankzij de

    PassArdenne (verkrijgbaar aan het station of bij de Toeristische

    Dienst van Charleville-Mzires). Een perfect weekend in de natuur.

    In de toekomst wordt de Voie Verte Trans-Ardennes zuidwaarts

    verlengd naar Sedan en Mouzon.

    Communaut dAgglomration "Cur dArdenne"49 avenue Lon Bourgeois

    08000 Charleville-Mzires

    Communaut de Communes Meuse et Semoy

    Ten noorden van het departement van de Ardennen, ligt de Com-

    munaut des Communes Meuse et Semoy. Het bestaat uit negen

    gemeenten waarvan sommige langs de Semoy liggen en anderen

    langs de Maas, in het hartje van prachtige beboste valleien.

    Deville I Laifour I Montherm I Bogny-sur-Meuse I Haulm

    Tournavaux I Thilay I Hautes-Rivires I Joigny-sur-Meuse

    Deze groep gemeenten wou een solidariteitsruimte creren en

    onze streek duurzaam beheren. Om de interesse te wekken van

    de hele gemeenschap, maakt de Communaut des Communes

    Meuse et Semoy gebruik van haar bevoegdheden om het grond-

    gebied aantrekkelijk te maken in het belang van een lokale en

    duurzame ontwikkeling.

  • I 77

    Avec une densit de 100 habitants/km, dans un environnementprserv et sauvage, la Meuse et la Semoy vous offrent des pay-sages extraordinaires alliant l'eau la roche et la fort.

    Communaut de Communes Meuse et SemoyPlace de la Rpublique 08800 Montherm - FRANCE

    Office du Tourisme Val d'Ardenne

    Le Val dArdenneAux portes de la Belgique, de Givet Fumay, le Val dArdennevous propose une destination 100% nature.LArdenne est source de vie, pour qui sait en apprcier ses valeurs, simples et authentiques. Une nature sauvage et pure, quioffre des paysages dune grande beaut. LArdenne est un havrede paix. Vous apprcierez, les vertus bnfiques de votre sjouren Ardenne. Le bien-tre ressourant et relaxant y ctoie la modestie et la rusticit de ces habitants. Parfois rebelle, souvent dur, mais toujours accueillant, lardennaispartage avec les visiteurs son amour de cette rgion.Les lgendes ardennaises, la puissance de ses paysages, lasimplicit de sa gastronomie et ses couleurs tonnantes font delArdenne un havre de paix. On dit mme quaprs un sjour enArdenne, vous avez appris vous souvenir de vos rves. Ce paysest un enchantement.

    vnements ne pas manquer dans les environs de :La fte du cheval de trait ardennais Hargnies, tous les premiersdimanches de juillet.Festimeuse au mois de juillet qui vous propose une program-mation de concerts et danimations le long de la Meuse.

    dcouvrir :Nos haltes fluviales Givet, Vireux-Wallerand, Haybes et Fumay.La Voie verte Trans-Ardennes pour profiter de la valle de laMeuse sur un itinraire scuris.La grotte de Nichet et ses concrtions calcaires spectaculaires,refuge des nutons, ces petits tres lgendaires.Le Mont Bayart Vireux-Molhain un site archologique delpoque romaine.Le centre europen des mtiers dart qui propose de dcouvrirlauthenticit ardennaise travers une collection dobjets artisa-naux originaux.

    ne pas manquer :Le parc Terraltitude Fumay et sa tyrolienne gante de 1,2 km.

    Office de Tourisme Val dArdennePlace du Chteau - 08320 Vireux-WallerandTl. +33 (0)3 24 42 92 42 Fax. +33 (0)3 88 64 42 38

    www.valdardennetourisme.comLe site internet officiel de lOffice de Tourisme. Htel, gtes, cam-ping, toutes les activits et notre slection de sjours insolites,gastronomiques ou nature. Service rservation en ligne.

    www.ardenne-insolite.com/blogLe blog touristique de lOffice de Tourisme pour dcouvrir lArdenne autrement. Un site o les amoureux de lArdenne se retrouvent et changent.

    Met een dichtheid van 100 inwoners/km, en gelegen in een be-

    schermde omgeving, bieden de Maas en de Semoy u prachtige

    landschappen met water, rotsen en bossen.

    Communaut de Communes Meuse et SemoyPlace de la Rpublique 08800 Montherm - FRANKRIJK

    Toeristische Dienst van de Val dArdenne

    De Val d'ArdenneAan de grens met Belgi, tussen Givet en Fumay, biedt de Val

    d'Ardenne een 100% natuurlijke bestemming.

    De Ardennen zijn een levensbron voor wie haar eenvoudige en

    authentieke waarden weet te waarderen. Een wilde en zuivere

    natuur, met adembenemende landschappen, de Ardennen zijn

    een oase van rust. Geniet van de heilzame eigenschappen van uw

    verblijf in de Ardennen. Het welzijn en de revitaliserende ontspan-

    ning naast de bescheidenheid van de mensen uit de streek.

    Soms opstandig, vaak hard, maar altijd gastvrij, de Ardennais

    delen hun liefde voor de regio maar al te graag met de bezoekers.

    De legenden, de kracht van de landschappen, de eenvoud van de

    gerechten en de prachtige kleuren maken de Ardennen tot een

    oase van rust. Er wordt zelfs gezegd dat u na een verblijf in de

    Ardennen, leert om u dromen niet te vergeten. Deze streek is puur

    genot.

    Niet te missen evenementen in de streek:Het Fte du cheval de trait ardennais in Hargnies, elke eerste

    zondag van juli.

    Festimeuse in juli, met een programma vol concerten en anima-

    ties langs de Maas.

    Te ontdekken:De rivierhaltes in Givet, Vireux-Wallerand, Haybes en Fumay.

    De Voie verte Trans-Ardennes om in alle veiligheid van de Maas-

    vallei te genieten.

    De grot van Nichet met haar spectaculaire concreties. Er zouden

    nutons in wonen, kleine legendarische figuurtjes.

    De Mont Bayart in Vireux-Molhain, een archeologische site uit het

    Romeins tijdperk.

    Het Europees Centrum voor Kunst en Ambachten die u de

    ardense authenticiteit laat ontdekken door middel van een collectie

    originele artefacten.

    Niet te missen:Het park TerrAltitude in Fumay en de gigantische death ride van 1,2km.

    Toeristische Dienst van de Val d'ArdennePlace du Chteau - 08320 Vireux-Wallerand

    Tel. +33 (0)3 24 42 92 42 Fax. +33 (0)3 88 64 42 38

    www.valdardennetourismeDe officile website van de Toeristische Dienst. Hotels, logies, cam-

    pings, alle activiteiten en ons aanbod aan ongebruikelijke, gastro-

    nomische, of natuurvakanties. Online boekingsdienst.

    www.ardenne-insolite.com/blogDe blog van de Toeristische Dienst om de Ardennen op een

    andere manier te ontdekken. Een plaats waar liefhebbers van de

    Ardennen elkaar kunnen ontmoeten en hun ervaringen delen.

  • 78

    Communaut de Communes Ardenne rives de Meuse

    De Fumay Givet, venez dcouvrir la valle de la Meuse.Tout le territoire, de Fumay Givet, est tourn vers la Meuse, sonartre ; chaque village, chaque ville la apprivoise et vit sonrythme. Ainsi, des 17 Communes qui la bordent (regroupes administrativement au sein de la Communaut de CommunesArdenne Rives de Meuse) chacune ont leurs particularits quien font des lieux uniques ! Venez flner le long des 40 km de la Voie Verte pour y dcouvrirla Meuse et ses paysages varis.Tous les renseignements sont prendre auprs de notre Officede Tourisme Communautaire Val dArdenne.

    Fumay, la ville ardoisire Fumay, les ardoisiers firent vibrer la ville pendant huit sicles,ce qui a marqu son architecture. Construite entre Meuse et collines, la cit offre un panorama de maisons typiques du XVIIIesicle, dabord ralises en ardoise et en pierre bleue de Givet,puis en brique et en pierre de Dom. La spcificit se retrouvegalement dans la forme des habitations, rectangulaires, puisen forme de "L" et de "T". Autre lment typique de la maisonfumacienne, dcouvrir en flnant au fil des rues, la cave souvre mme le sol et la porte dentre individuelle est surmontedune imposte.

    Haybes la Martyre, Haybes la Jolie, Haybes la RoseHaybes la Martyre, car la ville a t dtruite lors de la PremireGuerre Mondiale. Haybes la Jolie, car la ville fut reconstruitesous une forme architecturale contemporaine de qualit, notam-ment lHtel de Ville. Et Haybes la Rose, car vous pourrez admirerles toits en ardoise dont les teintes, en fonction du temps, varientdu rose au violet.

    Hierges et son chteauLe village mdival de Hierges, adoss la colline, est lun desplus beaux des Ardennes franaises. Son chteau construit auXIe sicle et ses rsidents ont jou de tout temps un rle europen important.

    Givet, la cit fortifieGivet illustre le pass historique tourment de cette rgion fron-talire. Dabord fortifie par Charles Quint au XVIe sicle, la villefut remanie par Vauban au XVIIe sicle. Son centre ville histo-rique en garde encore le tmoignage. Le Fort de Charlemontqui la domine, ses portes imposantes, ses ruelles troites, songlise fortifie et ses tours taient le cur du dispositif de d-fense imagin par Vauban. Dominant la ville sur les hauteurs duMont dHaurs, la tour Grgoire (XIe sicle) veille. Au bord de laMeuse, la tour Victoire (XIV-XVe sicle) allie harmonieusement lapierre bleue et la brique. Le Fort Cond est visible de la routede Philippeville.

    vnements, activits et lieux ne pas manquer

    FestiMeuse : le festival qui met la Meuse lhonneur !Programm dans la deuxime partie du mois de juillet, le Festi-Meuse bat son plein chaque anne, depuis 10 ans, avec desspectacles de rue et de nombreuses animations !

    Communaut de Communes Ardenne rives de Meuse

    Kom de Maasvallei ontdekken van Fumay tot Givet.

    Het hele land, van Fumay tot Givet, is met de Maas verbonden.

    Elk dorp heeft haar getemd en leeft nu op eigen tempo.

    De 17 aangrenzende gemeentes (administratief gegroepeerd

    binnen de Communaut de Communes Ardenne rives de

    Meuse), hebben elk hun eigenaardigheden die hen uniek maken!

    Maak een wandeling langs de 40km van de Voie verte om er de

    Maas en gevarieerde landschappen te ontdekken.

    Alle informatie vindt u bij de Toeristische Dienst van de Val

    dArdenne.

    Fumay, de stad van de leiIn Fumay, heeft de lei acht eeuwen lang voor activiteit gezorgd en

    de architectuur benvloed. De stad werd gebouwd tussen de Maas

    en de heuvels en biedt een overzicht van de typische huizen uit

    de 18e eeuw, die eerst van leisteen en blauwe hardsteen werden

    gemaakt en daarna van baksteen en natuursteen. De specificiteit

    komt ook van de vorm van de huizen en hun rechthoekige "L"- en

    "T"-vormen. Ook typisch van de huizen uit Fumay, die u langs de

    straten zult ontdekken, is dat de kelder op de vloer opent en dat

    de deur wordt bekroond door een bovenlicht.

    Haybes la Martyre, Haybes la Jolie, Haybes la RoseHaybes la Martyre werd tijdens de Eerste Wereldoorlog verwoest.

    Haybes la Jolie werd heropgebouwd in hedendaagse architectuur,

    het gemeentehuis is hier n voorbeeld van. En Haybes la Rose

    heeft leien daken die met verloop van tijd van kleur gaan verande-

    ren, van roze tot purper.

    Hierges en haar kasteelHet middeleeuws dorp van Hierges, leunend tegen de heuvel, is

    n van de mooiste uit de Franse Ardennen. Het kasteel, dat in de

    11e eeuw gebouwd werd, en zijn bewoners hebben altijd een

    belangrijke rol gespeeld in Europa.

    Givet, de ommuurde stadGivet toont de geschiedenis van deze onrustige grensstreek. De

    stad, die voor het eerst werd versterkt door Karel V in de 16e eeuw,

    werd opnieuw herbouwd door Vauban in de 17e eeuw.

    De historische binnenstad draagt er nog de sporen van. Het Fort

    van Charlemont kijkt uit over de stad met zijn imposante poorten,

    nauwe steegjes, de versterkte kerk en de torens die ooit het hart

    waren van het verdedigingssysteem dat door Vauban ontworpen

    werd. Van op de heuvels van de Mont dHaurs waakt de Tour

    Grgoire (11e eeuw). Langs de Maas, is de Tour Victoire

    (14e-15e eeuw) een perfecte combinatie van blauwe steen en

    baksteen. Fort Cond is zichtbaar vanaf de weg naar Philippeville.

    Evenementen, activiteiten en plaatsen die u niet magmissen

    FestiMeuse: het festival dat de Maas in de kijker zet!Elk jaar, voor de voorbije tien jaar, komt FestiMeuse in volle gang

    tijdens de tweede helft van juli, met straatoptredens en talrijke

    animaties! Twee nachten van concerten, en een groot vuurwerk

    met geluid. Ht feest van onze streek! Een evenement dat u niet

    mag missen!

  • I 79

    Deux soires de concerts et un grand feu dartifices sonoris. La festivit phare de notre territoire ! ne pas rater ! La programmation est disponible sur www.festimeuse.com

    Balades et randonnesLa Voie verte Trans-Ardennes ctoie la Meuse sur tout le terri-toire et donne accs 8 sentiers pdestres et 10 sentiers VTTbaliss, plus ou moins longs et plus ou moins difficiles. chacunsa faon de dcouvrir les paysages sculpts par la Meuse !Des bateaux lectriques, louer dans les haltes fluviales deGivet, Haybes et Vireux-Wallerand vous permettront galementde dcouvrir la valle depuis un nouveau point de vue !

    Le Parc TerrAltitude, FumayUne tyrolienne gante de 1200 mtres de long (survolant laMeuse), une tour de saut llastique, du free jump, du paintball,des parcours acrobatiques en hauteur, des aires de pique-nique,une aire de jeux, un snack, tout ce quil faut pour passer unebonne journe ! Renseignements sur www.terraltitude.com

    Le camp romain de Vireux-MolhainDs le IIIme sicle aprs J-C, un camp romain fut construit surle Mont Vireux (surplombant aujourdhui le village de Vireux-Mol-hain), vritable lieu stratgique dominant la valle de la Meuse.Un sentier nouvellement amnag permet de dcouvrir les ves-tiges de ce site historique et ses superbes panoramas.

    La grotte de Nichet, FromelennesCreuse dans le calcaire de la Pointe de Givet, plus de 35 mtres de profondeur, la grotte de Nichet est une curiositde la nature, pleine de mystres. Plusieurs salles sont dotesdabondantes concrtions aux noms vocateurs, comme laRoche Oblique ou la Grande Cascade. dcouvrir galementlobservatoire du Pin Noir.

    La collgiale de Vireux-MolhainLa collgiale de Vireux-Molhain a t fonde en 752 par DameAda sous la protection de Ppin le Bref. Elle possde un dcoret un mobilier reprsentatifs de la renaissance italienne et unesrie de dalles funraires. Sa crypte romane est soutenue pardes colonnes en pierre bleue de Givet. Une trs belle mise autombeau du XVe sicle, dadmirables statues en bois poly-chrome du XVIe et un retable du XVIIe sicle ornent ldifice.

    Centre Europen des Mtiers dArt, Givet Promouvoir et diffuser les productions artisanales dart. leverles artisans dart vers lexcellence. Cest lobjectif original quesest donn le Centre Europen des Mtiers dArt, cr le 8 aot1988 par Roger-Pierre Durracq, galement Prsident fondateurde lassociation des Mtiers dArt dArdenne.

    Info & contacts

    Office de Tourisme Communautaire Val dArdennePlace du Chteau - 08320 Vireux-Wallerand www.valdardennetourisme.comTl : +33 (0)3 24 42 92 42 info@valdardennetourisme.com

    Het programma is beschikbaar op www.festimeuse.com

    Wandelingen en trektochtenDe Voie verte Trans-Ardennes loopt door de hele regio langs de

    Maas en biedt toegang tot acht wandelroutes en 10 mountain-

    bikeroutes, sommige al wat langer of moeilijker dan de andere.

    Ieder kan op zijn eigen manier het landschap ontdekken dat door

    de Maas gevormd werd!

    Deze routes worden u voorgesteld in een brochure die beschik-

    baar is bij de Toeristische Dienst van de Val dArdenne.

    Er zijn elektrische boten te huur in Givet, Haybes, en Vireux-

    Wallerand, zo kunt u de vallei vanuit een nieuw perspectief

    ontdekken!

    Het Park TerrAltitude in FumayEen 1200-meter lange death ride (over de Maas), een bungee jum-

    ping, free jump, paintball, acrobatische parcours, picknickplaatsen,

    een speeltuin, een snack al wat er nodig is om er een goede

    dag van te maken!

    Informatie www.terraltitude.com

    Het Romeins kamp in Vireux-MolhainVanaf de derde eeuw na Christus, werd er een Romeins kamp

    gebouwd op de Mont Vireux (Vireux-Molhain), een echte strate-

    gische locatie met uitzicht over de Maasvallei. U kunt de overblijf-

    selen van deze historische site gaan bezoeken. Deze zijn uitgebreid

    met nieuwe ontwikkelingen. U moet zeker de prachtige panoramas

    niet missen.

    De grot van Nichet in FromelennesDe grot van Nichet is gegraven in de kalksteen van de Pointe de

    Givet, tot meer dan 35 meter diep, het is een curiosum van de

    natuur vol mysteries. Verschillende zalen hebben verhardingen met

    speciale namen zoals de Roche Oblique of de Grande Cascade.

    Ontdek ook het observatorium van Pin Noir.

    De Collegiale van Vireux-MolhainDe Collegiale van Vireux-Molhain werd opgericht in 752 door Dame

    Ada, onder de bescherming van Pepijn de Korte. Het heeft een

    decor en meubilair in de stijl van de Italiaanse Renaissance en een

    reeks grafstenen. De romaanse crypte wordt ondersteund door

    zuilen in blauwe steen van Givet. Een mooi graf uit de 15e eeuw,

    met prachtig polychroom houten beelden uit de 16e eeuw, en een

    retabel uit de 17e eeuw sieren het gebouw.

    Europees Centrum voor Kunsten en Ambachten in Givet"De ambachtskunst bevorderen en verspreiden. De ambachtslie-

    den opheven naar perfectie" zo luidt het oorspronkelijke doel van

    het Europees Centrum voor Kusten en Ambachten. Het centrum

    werdt op 8 augustus 1988 opgericht door Roger-Pierre Durracq,

    tevens stichtend voorzitter van de Kunst- en Ambachtsvereniging

    van Ardenne.

    Informatie & contactgegevens

    Toeristische Dienst van de Val dArdennePlace du Chteau - 08320 Vireux-Wallerand

    www.valdardennetourisme.com

    Tel : +33 (0)3 24 42 92 42

    info@valdardennetourisme.com

  • 80

    Maison du Tourisme Haute-Meuse dinantaise

    Dinant et la Haute-MeuseValles de Forteresses et de Chteaux

    Plongez dans le pass de nos imposantes forteresses, laissez-vous conter lhistoire de nos chteaux, explorez nos ruines mdivales !La Haute-Meuse dinantaise, o loisirs et activits rivalisent dattraits. Ressourcez-vous et profitez de la nature intacte de noscampagnes, vadez-vous pour un jour ou un sjour en toute libert sur une terre o le mot accueil prend tout son sens

    www.dinant-tourisme.com et www.dinant-tourisme.mobiVisitez notre site web et composez votre sjour sur mesure augr de vos envies grce la valise ides . Vos activits etvotre rservation dhbergement online.Toutes nos informations sont galement disponibles sur mobile.Rejoignez-nous sur Facebook et devenez fan de notre page Dinant, Ambiance Tourisme et partagez vos photos, vidoset vos expriences dans la Haute-Meuse dinantaise.

    Suivez le guide sur votre smartphone? partir de lt 2012, nous vous proposons toute la Haute-Meuseen poche via son site mobile, mais galement une visite ludique travers une application Iphone et Androd pour dcouvrir etparcourir nos villes et campagnes par le jeu.

    Les vnements qui font battre le cur de la Haute-Meuse :les Dimanches de Monsieur Sax, les rgates de baignoires,Dinant Jazz Nights, Festival International du Jeu de Rles, Mais galement des manifestations locales, brocantes et mar-chs toute la saison travers tout le territoire.

    Maison du Tourisme Haute-Meuse dinantaiseAnhe, Dinant, Hastire, Onhaye et YvoirAvenue Cadoux, 8 - 5500 Dinant Tl. +32 (0)82 22 28 70 Fax +32 82(0)82 22 77 88

    Office du Tourisme de Profondeville

    Profondeville, en wallon Parfond veye ou en latin "ProfundaVilla". L'origine romaine de cette jolie cit serait atteste par certains crits. Aujourd'hui, les villas mosanes remplacent les villas romaines, les sports nautiques agitent le plan d'eau et legolf de Rougemont contribue la dtente d'un public nombreux.Situ mi-chemin entre Namur et Dinant, ce beau village mosanfait du fleuve qui le courtise, son compagnon insparable. Soncollier d'eau d'un bleu parfois meraude caresse son grand coude pierres blanches que sont les rochers de Frnes.Sa richesse un peu secrte, vous la dcouvrez par la rive deMeuse surtout quand vous pntrez dans le centre ancien protg et ses ruelles troites et rectilignes. Il faut se faufilerentre ses vieilles maisons et leurs jardinets pour y dcouvrirtoute l'me du vieux village.

    Toeristische Dienst van de Hoge Maas

    Dinant en de Hoge MaasValleien van Vestingen en Kastelen

    Duik in het verleden van onze imposante forten, laat ons u het

    verhaal van onze kastelen vertellen, ontdek onze middeleeuwse

    runes! De Hoge Maas, waar recreatieve activiteiten en attracties

    allemaal even aantrekkelijk zijn. Kom uw batterijen even opladen

    en genieten van de ongerepte natuur van ons platteland, kom voor

    een dag of een verblijf naar een gebied waar het woord gastvrij-

    heid zijn echte betekenis krijgt...

    www.dinant-tourisme.com en www.dinant-tourisme.mobiBezoek onze website en regel uw verblijf op maat door middel van

    onze "ideendoos". Reserveer uw activiteiten en uw verblijf online.

    Al onze informatie is ook beschikbaar op uw GSM.

    Volg ons op Facebook en word fan van onze pagina "Dinant,

    Ambiance Tourisme" en deel uw foto's, video's en ervaringen in de

    Hoge Maas. (Afbeelding invoegen van de ridder)

    Volg de gids... op je smartphone?Vanaf de zomer van 2012, bieden wij u de Hoge Maas aan via de

    mobiele site, maar u kunt ook genieten van een leuke rondleiding

    door middel van een applicatie voor iPhone en Android of onze

    steden en platteland ontdekken aan de hand van een spel.

    De gebeurtenissen die voor animatie zorgen in de Hoge Maas:De Dimanches de Monsieur Sax, de badkuipenregatta, de Dinant

    Jazz Nights, het Festival International du Jeu de Rles...

    Maar er zijn ook het hele seizoen lang lokale evenementen en rom-

    melmarkten in onze streek.

    Toeristische Dienst van de Hoge MaasAnhe, Dinant, Hastire, Onhaye et Yvoir

    Avenue Cadoux, 8 - 5500 Dinant

    Tel. +32 (0)82 22 28 70 Fax +32 82(0)82 22 77 88

    Toeristische Dienst van Profondeville

    Profondeville, "Parfond Veye" in het Waals of "Profunda Villa" in het

    Latijn. De Romeinse oorsprong van deze prachtige stad werd

    bevestigd aan de hand van bepaalde geschriften. Vandaag de

    dag, vervangen de villas langs de Maas de Romeinse villa's, schud-

    den watersporten de rivier wakker en draagt het Golf de Rouge-

    mont bij tot de ontspanning van een groot publiek.

    Dit mooie dorpje ligt aan de Maas halverwege tussen Namen en

    Dinant, en heeft van de rivier haar onafscheidelijke metgezel

    gemaakt. Het blauwe water kronkelt langs de hoge witte rotsen van

    Frnes.

    De iets verborgen rijkdom ontdekt u via de oevers van de Maas,

    vooral wanneer u het beschermde historisch centrum, met zijn

    smalle en rechte straatjes binnenkomt. U moet tussen de oude

    huizen en hun tuinen trekken om de echte ziel van het oude dorp

    te ontdekken.

  • I 81

    Avec modestie, mais avec quelle charge nos anctres ontconstruit leurs demeures, nous laissant une belle leon de leursavoir-faire. Les entres de ces ruelles sont discrtes. Dissimu-les entre deux maisons, elles ne se prsentent pas en enfiladeet quand vous sortez d'une, il vous faut un peu chercher pourtrouver le dbut de la suivante.Les rivages mosans sont uniques et particulirement agrables sillonner. Le Ravel inaugur en 2007 est agrment d'un par-cours philosophique compos de pierres bleues graves de citations et de superbes plans d'eau o mirent les jolies villasmosanes sont niches dans ce dcor grandiose. L'imposantemajest des "Rochers de Frnes" est renforce par les illumina-tions nocturnes.En parcourant ensuite le mandre coup de la Meuse o les vergers ont t remplacs par de l'habitat ar et un centresportif, vous contournerez le Bois de la Petite Hulle plant surune butte au milieu du site.Les possibilits de dlassement en famille avec aires de jeux etde sports y sont nombreuses : randonnes pdestres et VTT(120 km baliss y compris Ravel), quitation, golf, tennis, mini-golf, ptanque, activits nautiques De ltoil au routard, Profondeville vous invite dcouvrir unegamme varie de restaurants o vous pourrez apprcier cuisinedu terroir, franaise, traditionnelle ou plus contemporaine et ga-lement exotique un comptoir des artisans vous fait redcouvrirune gamme de produits locaux et rgionaux.Des campagnes aux bords de Meuse, jusquau cur des ruellesprofondevilloises, rpartis sur lensemble des six villages de len-tit, quelle que soit la dure de votre sjour, des gtes, deschambres dhtes et un camping sont prts vous accueillir.

    Si la visite de Profondeville commence naturellement par la rivede Meuse de la Sauvenire la Botte, quelques difices mritentle dtour dans quelques villages de l'entit.

    Profondeville

    Le Chteau de Rougemont du dbut du 20e sicle flancs decoteaux sur la rive gauche de la Meuse abrite un golf de 18 troussur un terrain de 60 hectares.Ce parcours sportif sur un relief prononc vous offre des pointsde vue varis et superbes sur la valle.

    Le Chteau de la Hulle Lesve, localit la plus occidentale de l'entit la limite de cellede Fosses-la-Ville et de Mettet.

    Le chteau de Lesves difi au 18e sicle, de style no clas-sique a pour assiette une colline qui permet d'observer les cam-pagnes environnantes composes de montagnes ,de plainesmles de bois et de vergers perte de vue. Agrment d'unevaste cour d'entre, il est pos perpendiculairement la penteet s'arrte sur un mur aveugle qui annonce la partie rserve la ferme.Ce chteau class comme monument est entour d'un grandparc encore orn d'une orangerie rige vers 1760, d'un bel escalier d'poque de Louis XVI, d'arbres majestueux et de bassins d'eau qui lui confrent un charme tout particulier.

    Onze voorouders bouwden bescheiden huizen, maar hebben ons

    wel een echte les gegeven in expertise. De ingangen van deze

    steegjes zijn discreet, ze zitten verscholen tussen de huizen en

    komen nooit in n rij voor en u moet telkens een beetje zoeken

    om een nieuwe ingang te vinden.

    De oevers van de Maas zijn uniek en bijzonder aangenaam om te

    zwerven. De RAVeL werd ingehuldigd in 2007 en kreeg een filoso-

    fisch pad bestaande uit blauwe steen gegraveerd met citaten en

    grote watervijvers waarin de villas aan de Maas zich weerspiegel-

    den. De indrukwekkende indruk van de rotsen van Frnes wordt

    nog versterkt door de nachtverlichtingen.

    Dan trekken we naar een afgesneden meander van de Maas, waar

    boomgaarden vervangen werden door luchtige bouw en een

    sportcentrum, u gaat rond het Bois de la Petite Hulle, gelegen op

    een heuvel in het midden van de site.

    De mogelijkheden voor familieactiviteiten met speeltuinen en sport

    zijn talrijk: wandelen en mountainbiken (120km gemarkeerde

    wegen, waaronder de RAVeL), paardrijden, golf, tennis, minigolf,

    bowling, watersporten...

    Van het sterrenrestaurant tot de kleinere restaurants, Profondeville

    nodigt u uit om een verscheidenheid aan restaurants te ontdekken

    waar u lokale, Franse, traditionele, of meer eigentijdse en exotische

    gerechten kunt proeven... onze ambachtslieden laten u allerlei

    streekproducten ontdekken.

    Van het platteland tot de oevers van de Maas, naar het hart van

    Profondeville en verspreid over de zes dorpen van de gemeente,

    vindt u een bed & breakfast, een bungalows of een camping,

    ongeacht de duur van uw verblijf.

    Een bezoek aan Profondeville begint natuurlijk altijd langs de oever

    van de Maas, van la Sauvenire tot la Botte, enkele gebouwen in

    sommige dorpen rondom zijn zeker ook de moeite waard.

    In Profondeville

    Het Chteau de Rougemont uit het begin van de 20e eeuwwerd gebouwd op de heuvels op de linkeroever van de Maas.

    De site heeft nu een golfbaan op een terrein van 60 hectare.

    Dit parcours met veel relif biedt u verschillende mooie uitzichten

    over de vallei.

    Het Chteau de la HulleIn Lesve, het meest westelijk gelegen dorp uit de gemeente, bij de

    grens met Fosses-la-Ville en Mettet.

    Het Chteau de Lesves werd gebouwd in de 18e eeuw, in neoclassicistische stijl, en biedt een uitstekend zicht op de

    bergachtige omgeving en de afwisseling van bossen en boom-

    gaarden. Het kasteel is versierd met een voorplaats, en is afgeslo-

    ten met een blinde muur die het deel van de boerderij aangeeft.

    Dit kasteel, dat als monument geklasseerd staat, wordt omgeven

    door een groot park dat nog steeds versierd is met een oranjerie

    gebouwd rond 1760, een mooie periode trap in Louis XVI-stijl,

    majestueuze bomen en vijvers die het geheel een speciale

    uitstraling geven.

  • 82

    De Rivire Arbre, les localits les plus mridionalesde l'entit

    En remontant le Burnot, vous passerez invitablement devant leChteau de Marteau-Longe en cours de rhabilitation et dernovation. Non loin de cet difice du dbut du 19e sicle destyle noclassique, la Maison du Meunier en calcaire chauldu 18e sicle et la glacire glace naturelle mritent une halte.

    En remontant le Burnot jadis amnag pour servir les usines hydrauliques, vous passerez prs du Chteau d'en Bas btisseen U d'esprit classique en brique blanchie et pierre bleue est en-tour l'avant de jardins l'anglaise et l'arrire la franaise.Au fond u parc subsiste un vieux moulin en ruines du 18e sicleavec son dispositif hydraulique conserv le long du Burnot.

    Plus loin vous apercevrez le Chteau d'en Haut classique enmoellons calcaires comprenant un parc et un atelier mtallur-gique converti en habitation.

    Office du Tourisme de ProfondevilleChausse de Namur, 2 - 5170 Profondeville

    Office du Tourisme de Namur

    Ville de NamurCapitale de la Wallonie berce par les rives de la Sambre et dela Meuse, Namur vit au rythme des flots et du temps que les ha-bitants savent prendre pour profiter de la vie. Sa citadelle bien-veillante surplombe les vieux quartiers plein de charme o lesicle des Lumires renait avec les belles demeures de ce curhistorique. chaque saison, sous la neige ou sous le soleil, lacit namuroise dvoile ses trsors de culture et dhistoire dansune ambiance chaleureuse et accueillante. Au dtour de joliesruelles, venez profiter de lune de nos bonnes tables et de nosbeaux produits de terroir. Bienvenue Namur !

    BrochuresLe Villen poche : dcouvrir la ville en 5 circuits (FR, NL, GB).Namur propose son indispensable petit guide de poche petitprix. Le Vill' en poche namurois vous invite dcouvrir la villeen 5 circuits comments et illustrs, propose de bonnesadresses pour se restaurer, se loger et visiter.En vente la Maison du Tourisme et sur commande par tl-phone au +32 (0)81 24 64 49. Prix 3 (+ 1,50 de frais de port/Belgique).

    Namur vous invite (FR, NL, GB, D)LOffice du Tourisme propose un guide complet et gratuit, quivous informe sur les attractions, visites guides, vnements,comment dcouvrir la ville, la dtente, les restaurants, lhber-gement, la citadelle, lhistoire et lhistoire de lart de la belle citmosane.Parcours dglises et dart sacr : dcouvrir les richesses archi-tecturales et les trsors que reclent les glises namuroises.

    www.namurtourisme.beLe site internet de lOffice du Tourisme de Namur. Retrouvez-ytoutes nos bonnes adresses dhbergement et de restaurationmais aussi lagenda de nos vnements et activits culturelles.Des brochures y sont galement tlchargeables.

    Van Arbre tot Rivire, de meest zuidelijke gemeentenvan de entiteit

    Langs de Burnot, komt u onvermijdelijk het Chteau de Marteau-Longe tegen die momenteel wordt gerenoveerd. Niet ver van ditneoklassiek gebouw uit de vroege 19e eeuw, staat het "Maison du

    Meunier, een 18e -eeuws gebouw uit witte kalksteen en de natuur-

    lijke ijskoeler die allebei de moeite waard zijn.

    Langs de Burnot, die ooit was uitgerust om de waterbouwkundige

    werken te kunnen verwelkomen, trekt u langs het Chteau denBas, een U-vormig kasteel in witte baksteen en blauwe hardsteenmet Engelse tuinen vooraan en Franse tuinen achteraan.

    Aan het einde van het park vindt u de runes van een oude molen

    uit de 18e eeuw met zijn hydraulisch mechanisme dat bewaard is

    gebleven.

    *Verderop ziet u het kalkstenen Chteau d'en Haut met een parken een smidse die omgevormd werd tot een woning.

    Toeristische Dienst van ProfondevilleChausse de Namur, 2 - 5170 Profondeville

    Toeristische Dienst van Namen

    NamenDe hoofdstad van Walloni ligt op de oevers van de Samber en de

    Maas. Namen leeft op het ritme van de rivier en van de mensen

    die de tijd nemen om van het leven te genieten. De citadel kijkt uit

    op de charmevolle oude wijken, waar de Eeuw van de Verlichting

    herboren wordt met de herenhuizen uit het historisch centrum van

    de stad. Elk seizoen, of het nu sneeuwt of de zon schijnt, onthult

    de stad Namen haar schatten aan cultuur en geschiedenis in een

    warme en gastvrije atmosfeer. Langs de mooie straatjes kunt u

    genieten van n van onze restaurants en van onze heerlijke lokale

    producten. Welkom in Namen!

    BrochuresDe Vill'en Poche: ontdek de stad in vijf circuits (NL, FR, EN).

    Namen biedt haar onmisbare gids goedkoop aan. De Vill'en

    Poche van Namen nodigt u uit om de stad in vijf gellustreerde

    circuits te ontdekken, met suggesties om te eten, te bezoeken en

    te overnachten.

    Te koop bij de Toeristische Dienst of te bestellen per telefoon

    +32 (0)81/24 64 49 - Prijs 3 (1,50 voor verzendkosten/Belgi).

    Namur vous invite (FR, NL, GB, D)De Toeristische Dienst biedt u een gratis uitgebreide gids met

    informatie over bezienswaardigheden, excursies, evenementen,

    hoe u de stad kunt ontdekken, ontspanning, eten, overnachtingen,

    de Citadel, de geschiedenis en de kunstgeschiedenis van deze

    prachtige stad aan de Maas.

    Circuit langs kerken en religieuze kunst: ontdek de architecturale

    rijkdom en de verborgen schatten in de kerken van Namen.

    www.namurtourisme.beDe website van de Toeristische Dienst van Namen. U vindt er al

    onze aanraders op gebied van accommodatie en gastronomie in

    terug, maar ook de kalender met onze evenementen en culturele

    activiteiten. U kunt er echter ook brochures downloaden.

  • 83

    Nos centres informationSquare Lopold 5000 Namurtl. +32 (0)81 24 64 49etCentre dinformation de la Halle alChairRue du Pont, 21 5000 Namurtl. +32 (0)81 24 64 48

    Fdration du Tourisme de la Province de Namur

    La Province de Namur, Le Pays des VallesIci, sans tre loin de tout, vous tes ailleurs. Entre coteaux fleu-ris et falaises abruptes, entre fleuve majestueux et rivires sinueuses, la Province de Namur est une terre de lgendes, degrottes, de forteresses, de sports d'aventure, de sentiers fores-tiers, un merveilleux jardin et un parc d'attractions diversesponctu de villes taille humaine, Namur, Dinant, ... une fouled'activits dcouvrir sur www.paysdesvallees.be

    vnements ne pas manquer dans les environs de :Dinant : croisires musicales et nocturnes sur la Meuse, les Dimanches du Saxophone, la Rgate des Baignoires, les DinantJazz Nights.

    Namur : Namur en Mai (arts forains), Verdur'Rock, les JoutesNautiques, les Ftes de Wallonie, le Festival International du Filmfrancophone, Mdia 10/10 (court mtrage), Esperanzah (mu-siques du monde), la Brocante de Temploux (la plus grande deBelgique), Rassemblement des Gants, Les Musicales, le BearRock Festival, la Foire de Namur.

    Rochefort : le Festival du RireDans la Valle mosane namuroise : Week-end chez l'artisan d'art,carnavals, grands feux, les Marches militaires et folkloriques del'Entre-Sambre-et-Meuse, le Festival de l'Et mosan (concertsmusicaux dans les chteaux), les Journes du Patrimoine (ouvertures gratuites de sites patrimoniaux).

    Tourisme fluvial :Haltes fluviales Heer, Hastire-centre, Frer, Annevoie/RouillonPorts de plaisance Waulsort, Anseremme, Jambes (Ame),Namur (Henri Hallet).Relais nautiques Dinant-centre, Ile d'Yvoir.

    RAVeL : Rseau Autonome des Voies Lentes :RAVeL 2 (= - 100 km) de Mariembourg Hoegaarden en Flandre(majeure partie sur les bords de la Meuse) et de Houyet Rochefort.

    Fdration du Tourisme de la Province de NamurAvenue Reine Astrid, 22 bte 2 - 5000 NamurTl. +32 (0)81 77 67 57 - Fax. +32 (0)81 77 69 81

    www.paysdesvallees.beLe site Internet du Tourisme de la province de Namur : visites,vnements, bureaux d'informations, brochures, cartes et circuits, forfaits et promotions et sa version mobile www.paysdesvallees.mobi

    Onze informatiecentraSquare Lopold 5000 Namen

    tel. +32 (0)81 24 64 49

    en

    Informatiecentrum van de Halle alChair

    Rue du Pont, 21 5000 Namentel. +32 (0)81 24 64 48

    Federatie voor Toerisme van de Provincie Namen

    De Provincie Namen, het Land van de ValleienHier bent u ergens anders, zonder weg te zijn van alles... Van de

    bebloemde hellingen tot de steile kliffen, tussen de kronkelende

    en majestueuze rivieren, de Provincie Namen is een land van

    legenden, grotten, kastelen, avontuurlijke sporten, bospaden, een

    mooie tuin en een pretpark, met steden op menselijke schaal,

    Namen, Dinant.. . talrijke activiteiten om te ontdekken op

    www.paysdesvallees.be

    Niet te missen evenementen in de streek:Dinant: muziek- en nachtcruises op de Maas, de Dimanches duSaxophone, de badkuipenregatta, de Dinant Jazz Nights.

    Namen: Namur en Mai (straatartiesten), Verdur'Rock, de water-steekspelen, de Ftes de Wallonie, het Festival International du

    Film Francophone, Media 10/10 (kortfilms), Esperanzah (wereld-

    muziek), de rommelmarkt van Temploux (de grootste in Belgi), het

    Rassemblement des Gants, de Musicales, het Bear Rock

    Festival, de Foire de Namur.

    Rochefort: het Festival du RireIn de Naamse Maasvallei: Weekend bij de ambachtsman, carna-

    vals, vreugdevuren, de militaire marsen van de Entre-Sambre-et-

    Meuse, het Festival de lEt Mosan (muziekconcerten in kastelen),

    de Open Monumentendagen (vrije ingang in erfgoedsites).

    Riviertoerisme:Rivierhaltes in Heer, Hastire-centrum, Freyr, Annevoie/Rouillon

    Jachthavens in Waulsort, Anseremme, Jambes (Ame), Namen

    (Henry Hallet).

    Rivierrelais in Dinant-centrum, het eiland van Yvoir.

    RAVeL: Rseau Autonome des Voies Lentes (Autonoom Netwerkvan Trage Wegen):RAVeL 2 (= -100km) van Mariembourg tot Hoegaarden in Vlaanderen

    (grotendeels langs de oevers van de Maas), en van Houyet tot

    Rochefort.

    Federatie voor Toerisme van de Provincie NamenAvenue Reine Astrid, 22 bte 2 - 5000 Namen

    Tel. +32 (0)81 77 67 57 - Fax. +32 (0)81 77 69 81

    www.paysdesvallees.beDe toeristische website van de Provincie Namen: bezienswaardig-

    heden, evenementen, informatiecentra, brochures, kaarten en cir-

    cuits, arrangementen en promoties, en de mobiele versie:

    www.paysdesvallees.mobi

  • 84

    www.tourismegps.beDes circuits pdestres, vlo, en VTT, routiers, questres, fluviaux tlcharger sur GPS.

    www.namurcongres.beLe site Internet du Tourisme d'Affaires en province de Namur :sites pour meetings, incentives, conferences et events et sa version mobile www.namurcongres.mobi

    www.namurclic.beLa photothque en ligne de la province de Namur.

    Bureau conomique de la Province de Namur

    Vous tes htelier ?Propritaire dhbergement rural ?Vous tes organisateur dvnements ?Vous tes gestionnaire dattractions touristiques ?

    Vous tes un acteur majeur du tourisme en Province de Namur.Pour ajuster votre offre lvolution du march et aux gots devos clients, pour doper votre frquentation, le BEP dispose doutils et de services adapts.

    Le BEP favorise le dveloppement de la qualit de loffre dusecteur touristique namurois et encourage les oprateurs tendre vers une offre touristique dexcellence par des produitsinnovants : dmarche de management de la qualit, incitation plus de crativit pour une meilleure diffrenciation de loffre,notamment dans les filires perspectives prometteuses, pro-fessionnalisation dans la gestion quotidienne et la commercia-lisation de l'offre touristique, communication efficace qui tientcompte des volutions technologiques adoptes par les tou-ristes.Osez linnovation touristique !Connatre les dernires tendances du march est dcisif pourvotre volution. Participez nos ateliers pour dcouvrir les dernires innova-tions.Profitez dun coaching personnalis pour vous aider dvelop-per de nouveaux produits.Visitez avec nous des expriences-pilotes illustrant les nouveauxcourants touristiques. Amliorez votre visibilit, nous vous accompagnons dans le dveloppement de votre site internet ainsi que dans la dcou-verte des nouvelles technologies qui sduisent les visiteurs.

    Le BEP aide les entreprises touristiques concevoir, dvelopper,consolider, diversifier, adapter leur projet afin que loffre touris-tique namuroise soit comptitive et en adquation avec la demande. Nhsitez pas nous contacter !

    Bureau conomique de la Province de Namur IntercommunaleChef de file du projet Interreg IV La Meuse et VousAv. Sergent Vrithoff 2- 5000 Namur - Belgiquewww.bep-entreprises.be/tourisme

    www.tourismegps.beWandel-, fiets-, mountainbike-, en boottochten... recthstreeks te

    downloaden op uw GPS.

    www.namurcongres.beDe website voor zakentoerisme in de Provincie Namen: locaties

    voor uw meetings, incentives, congressen en evenementen en de

    mobiele versie: www.namurcongres.mobi

    www.namurclic.beDe online fotobibliotheek van de Provincie Namen.

    Bureau Economique de la Province de Namur

    U bent een hoteleigenaar?Eigenaar van landelijke accommodatie?U bent een evenementenorganisator?U bent manager van toeristische attracties?

    U bent een belangrijke speler voor toerisme in de Provincie

    Namen. De BEP beschikt over aangepaste hulpmiddelen en

    diensten om uw aanbod aan te passen aan de markttrends en de

    smaken van uw klanten.

    De BEP bevordert de ontwikkeling van een hoogwaardig toeristisch

    aanbod in Namen en moedigt de operatoren aan om toeristische

    excellentie na te streven door innovatieve producten: kwaliteits-

    beheer, het stimuleren van meer creativiteit voor een betere

    differentiatie van het aanbod, namelijk in enkele veelbelovende

    sectoren, professionaliteit in het dagelijks beheer en het marketing

    van het toerisme, effectieve communicatie die rekening houdt met

    de technologie die door toeristen is aanvaard.

    Durf innoveren in toerisme!

    De nieuwste markttrends kennen is essentieel voor uw vooruit-

    gang.

    Neem deel aan onze workshops om de nieuwste innovaties te

    ontdekken.

    Geniet van een persoonlijke coaching om u te helpen bij het

    ontwikkelen van nieuwe producten.

    Bezoek met ons proefprojecten ter illustratie van het nieuwe

    toeristische trends.

    Verbeter uw zichtbaarheid, wij ondersteunen u bij het ontwikkelen

    van uw website en in de ontdekking van nieuwe technologien om

    uw bezoekers nog meer te verleiden.

    De BEP helpt toeristische bedrijven om hun project te bedenken,

    te ontwikkelen, te consolideren, te diversifiren, en aan te passen,

    zodat het toeristisch aanbod in Namen concurrerend en in

    overeenstemming met de vraag blijft. Aarzel vooral niet om ons te

    contacteren!

    Bureau Economique de la Province de Namur IntercommunaleLeider van het project Interreg IV De Maas en U

    Av. Sergent Vrithoff 2 - 5000 Namen - Belgi

    www.bep-entreprises.be/tourisme

  • 85

    Pourquoi ne pas agrmenter la visite des Chteaux dela Meuse par la dgustation d'une bire artisanale etpar la visite de la brasserie qui la produit ? Ou pour-quoi pas par une croisire sur la Meuse bord d'unbateau-mouche ?Peut-tre vos enfants adoreraient-ils visiter une rserve naturelle pour observer des animaux sau-vages ?Ou bien prfrez-vous les sensations plus fortes encore ? Alors, bougez en vlo, en kayak, partez enrandonne, en parapente, la seule limite est celle devotre imagination ! dcouvrir dans notre Carte touristique trans-frontalire.

    Commandez-la gratuitement aujourd'hui pour dcou-vrir la Valle de la Meuse de Charleville-Mzires Namur !

    Waarom zou u, terwijl u de Kastelen van de Maas bezoekt, niet genieten van een ambachtelijk bier envan een rondleiding van de brouwerij die het produceert? Of is een boottocht op de Maas op eenrivierboot meer iets voor u?Misschien hadden uw kinderen graag een natuur-reservaat bezocht om wilde dieren te zien?Of heeft u het graag iets intenser? Neem de fiets, de kajak, vertrek voor een wandeling, ga paragliden,de enige beperking is uw eigen verbeelding!Te ontdekken op onze grensoverschrijdendetoeristische kaart.

    Bestel deze kaart gratis om de Maasvallei te gaan verkennen, van Charleville-Mezires tot Namen!

  • 86

    Nos partenaires / Onze partners

    Bureau conomique de la Province de NamurIntercommunale (Chef de file du projet)Av. Sergent Vrithoff, 2 5000 Namur - BelgiqueTl. +32 (0)81 71 71 71www.bep.be

    Fdration du Tourisme de la Province de NamurAvenue Reine Astrid, 22 bte 2 5000 Namur - BelgiqueTl. +32 (0)81 77 67 57www.paysdesvallees.be

    Office de Tourisme de NamurSquare Lopold 5000 Namur - BelgiqueTl. +32 (0)81 24 64 49etCentre dinformation de la Halle alChairRue du Pont, 21 5000 Namur - BelgiqueTl. +32 (0)81 24 64 48www.namurtourisme.be

    Office du Tourisme de ProfondevilleChausse de Namur, 2 5170 Profondeville - BelgiqueTl. +32 (0)81 42 02 37www.profondeville.be

    Maison du Tourisme Haute-MeuseAnhe, Dinant, Hastire, Onhaye et YvoirAvenue Cadoux, 8 5500 Dinant - BelgiqueTl. +32 (0)82 22 28 70www.dinant-tourisme.be

    Office de Tourisme Communautaire Val dArdennePlace du Chteau 08320 Vireux-Wallerand - FranceTel : +33 (0)3 24 42 92 42 www.valdardennetourisme.com

    Office de Tourisme Val dArdennePlace du Chteau 08320 Vireux-Wallerand - FranceTl. +33 (0)3 24 42 92 42www.valdardennetourisme.com

    Communaut de Communes Meuse et SemoyPlace de la Rpublique08800 Montherm - FranceTl. +33 (0)3 24 36 08 61www.cc-meuse-semoy.com

    Chambre de Commerce et d'Industrie des ArdennesAvenue Georges Corneau, 18 08000 Charleville-Mzires - FranceTl. +33 (0)3 24 56 62 62www.ardennes.cci.fr

    Communaut dAgglomration Cur dArdenne Avenue Lon Bourgeois, 49 08000 Charleville-Mzires - FranceTl. +33 (0)3 24 57 83 00www.coeurdardenne.fr

    Office de Tourisme de Charleville-Mzires et sa rgionPlace Ducale, 4 08102 Charleville-Mzires Cedex - FranceTl. +33 (0)3 24 55 69 90www.charleville-tourisme.com

  • 87

    La Meuse vue des ruines de Bouvignes

    Ch. G

    enar

    d

  • 88

    Jean Ier de Namur, n en 1267,

    mort le 31 janvier 1330,

    fut comte de Namur

    de 1305 1330.

    Il tait fils de Gui de

    Dampierre, comte de Flandre

    et marquis de Namur,

    et d'Isabelle de Luxembourg.

    sceau equestre de guerre de Jean Ier

  • Malgr tout le soin apport la ralisation de cette brochure,

    des informations errones ou des omissions ont pu sy glisser.

    Nous vous prions de nous en excuser et vous remercions de

    bien vouloir nous les communiquer ladresse suivante :

    Fdration du Tourisme de la Province de Namur

    Avenue Reine Astrid, 22 bte 2 - 5000 Namur Belgique.

    Ondanks de zorgvuldigheid waarmee deze brochure werd

    samengesteld, kan er verkeerde informatie of weglatingen zijn.

    Wij vragen je om ons hiervoor te willen verontschuldigen en om

    deze fouten te vermelden aan het volgende adres:

    Fdration du Tourisme de la Province de Namur

    Av. Reine Astrid, 22 bte 2 - 5000 Namen (Belgi).

    diteur responsable/ Verantwoordelijke uitgever:

    Francis Malacord, Directeur FTPN

    Conception et ralisation/ Ontwerp en productie:

    Caudaliecommunication

Recommended

View more >